Afrikada Ebola epidemiýasy: Kongoda we Uganda howp abanýar

Afrika yklymynda, esasanam Kongo Demokratik Respublikasy we Uganda -da gaýtadan ýüze çykan Ebola epidemiýasy jemgyýetiň saglygyna howp salmagyny dowam etdirýär. Afrika Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkeziniň (Afrika CDC) baş müdiri Can Kaseýa KDC-de 336 hadysanyň we 87 ölümiň hasaba alnandygyny aýtdy. Epidemiýa ilkinji gezek aprel aýynda ýüze çykarylsa-da, DRK-nyň gündogaryndaky Ituri sebitinde 246 şübheli hadysadan we 65 adamyň ölüminden soň 15-nji maýda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi. Afrika CDC töwekgelçilik derejesini DRK-da “gaty ýokary”, Gündogar Afrika üçin “ýokary” we tutuş kontinentde “ortaça” diýip kesgitleýär. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) baş müdiri Tedros Adhanom Gebreyesus öz beýanatynda DRK we Ugandadaky epidemiýanyň halkara ähmiýetli jemgyýetçilik saglygy adatdan daşary ýagdaýyny emele getirýändigini aýtdy. 2026-njy ýylyň 16-njy maýyna çenli DRK-nyň Ituri sebitinde we Kinşasa şäherinde we Ugandanyň Kampala şäherinde ýüze çykaryldy.

Ebolanyň ýaýramagynyň taryhy we ýollary

Ebola wirusy ilkinji gezek Sudanda ýüze çykdy. Ebola derýasy . Wirus esasanam Merkezi Afrikanyň uzakdaky tropiki tokaý obalarynda ýüze çykypdyr we tebigy göterijiler hasaplanýan miwe ýaralaryndan adamlara ýokaşýar. Şimpanze, gorilla we beýleki haýwanlar bilen aragatnaşyk wirusyň adamlara ýokaşmagyna sebäp bolýar.

Ebolanyň alamatlary we bejergisi usullary

Wirus adamdan adama gan, tüýkülik we beýleki suwuklyklar arkaly ýokaşýar. Kesel ýokary gyzzyrma, gowşaklyk, myşsalar, kelle agyry we bokurdak agyrylary ýaly alamatlar bilen başlaýar we gusmak, içgeçme we içki gan akma bilen dowam edip biler. Ebola gyzzyrma, typhoid we meningit ýaly beýleki kesellerden tapawutlandyrmak kyn bolsa-da, oňa dürli lukmançylyk synaglary diagnozy goýup bolýar. Goldaw bejergisi usullary suwuk we elektrolit deňagramlylygyny saklamak arkaly keseliň täsirini azaltmaga synanyşýar. Gan we immuniteti ýokarlandyrýan önümler we bejerginiň potensial usullary hem derňelýär. Şeýle-de bolsa, bu sanjymlar DRK-da öňki wiruslarda ýeterlik täsir etmedi. Häzirki epidemiýa "Bundibugyo" görnüşi bolany üçin, tassyklanan bejeriş usuly ýok. Epidemiýanyň ýüze çykan sebitlerinde ýaragly toparlaryň bolmagy Ebola garşy göreşi hasam kynlaşdyrýar.

Durmuş we howpsuzlyk meseleleri

BSGG-nyň maglumatlaryna görä, Ebola merkezleriniň lukmançylyk işgärleri ýygy-ýygydan hüjümlere sezewar bolýarlar. Bu hüjümler diňe bir ýaragly toparlardan däl, eýsem wirusyň bardygyna ynanmaýan we bu ýagdaýy ýurdy durnuksyzlaşdyrmak üçin düzülendir öýdýän halkdan hem gelýär. Epidemiýanyň görülýän sebitlerinde geçirilen gözlegler ilatyň 37 göteriminiň keseliň bardygyna ynanmaýandygyny we öňüni alyş çärelerini ýerine ýetirmeýändigini görkezýär.

Ebola epidemiýasynyň abanýan howpy saglygy goraýyş edaralaryny we halkara jemgyýetçiligini herekete getirýän hem bolsa, sebitde halkyň ynamyny gazanmak we saglygy goraýyş hyzmatlaryny netijeli ýaýratmak üçin zerur zerurlyk hasaplanýar.

Waksinalary ösdürmek boýunça tagallalary çaltlaşdyrmak we halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek bu göreşde möhüm ädimler bolup durýar.