Akkuyu atom elektrik stansiýasyndaky möhüm çäk: Wekil ýangyç ýüklemek

Akkuyu atom elektrik stansiýasy (NGS) Türkiye ýadro energiýasy pudagyndaky ilkinji möhüm ädim hökmünde ünsi çekýär. Hacettepe uniwersitetiniň ýadro energiýasy in Engineeringenerçilik bölüminiň müdiri Prof. Dr. Dr. Şule Ergün bu möhüm etapda eden çykyşynda 1-nji elektrik desgasynyň işe girizilmegi üçin wekilçilikli ýangyç guýmak prosesiniň möhümdigini aýtdy. Ergün, bu prosesiň elektrik stansiýasynyň ýadro ýangyjyna ýüklenmegine taýýarlyk nukdaýnazaryndan has ýokary derejä ýetendigini mälim etdi.

Akkuýuda ýangyç ýüklemek prosesi

Prof. Doktor Şule Ergün, Akkuyu NPP-de wekilçilikli ýangyjyň ýüklenmegini, ýadro ýyrtyjy materialy bolmadyk we hakyky ýangyç bukjalary ýaly häsiýetlere eýe bolan reaktor basyş gämisine ýerleşdirmek diýip kesgitleýär. Bu amal reaktoryň derrew işe başlajakdygyny aňlatmasa-da, indiki ädim, ýadro ýangyjyny ýüklemek üçin uly ädim hasaplanýar.

Ergün bu etap, tehniki nukdaýnazardan, reaktoryň basyş gämisiniň içerki enjamlaryny we ýangyç ýükleýän maşyny synagdan geçirmegi aňladýar. Bu prosesiň dowamynda mehaniki we gidrawlik ulgamlaryň hakyky şertlere ýakyn synag edilendigi aýdylýar. Şeýlelik bilen, ulgamdaky ähli enjamlar we iş prosesleri ýadro reaksiýasy başlamazdan ozal hakyky repetisiýa bilen synagdan geçirilýär.

Howpsuzlyk we tehniki aç-açanlyk

Wekil ýangyjynyň ýadro materialynyň ýoklugy, hakyky ýangyç ýüklenende has berk howpsuzlyk çäreleri görülmegini talap edýär. Ergün bu etapda reaktoryň içindäki gidrawliki hereketiň, ulag we ýerleşdiriş enjamlarynyň, sowadyjy akymlaryň paýlanyşy we gözegçilik ulgamlarynyň jikme-jik synagdan geçirilendigini nygtaýar. Bu synaglar howpsuzlyk ulgamlarynyň, dolandyryş ulgamlarynyň we operator proseduralarynyň işe giriziş logikasyny öz içine alýar.

Tehniki aç-açanlygyň ähmiýetine ünsi çekip, Ergün haýsy synaglaryň geçirilýändigi, näme üçin zerurdygy we kadalaşdyryjy gözegçilik işleriniň nähili işleýändigi barada halka maglumat bermegiň möhümdigini aýdýar. Bu sözler halk köpçüliginiň ynamyny gazanmakda möhüm ähmiýete eýe. Capacityokary kuwwatly faktor bilen işleýän ýadro desgalary howa şertlerine garamazdan üznüksiz öndürip biler. Bu ýagdaý, tebigy gazyň bahasynyň üýtgemegi we import edilýän ýangyja garaşlylyk ýaly meselelerden möhüm artykmaçlyk hökmünde tapawutlanýar.

Prof. Doktor Şule Ergün, Akkuyu NPP-iň işe girizilmegi bilen Türkiýanyň energiýa bukjasynyň diwersifikasiýa ediljekdigini we ýadro energiýasynyň täzelenýän energiýa maýa goýumlary bilen bilelikde pes uglerodly we üznüksiz önümçilik kuwwatyny döredjekdigini aýtdy. Elektrik stansiýasy doly kuwwat bilen işe başlansoň, ýurduň elektrik energiýasynyň 10 göterimini kanagatlandyrmaga gönükdirilendir. Bu amallar, ýadro desgasyndaky howpsuzlygy ileri tutup, ünsli alnyp barylýar.

Ergün, ygtyýarnama amallaryny, synag netijelerini, üpjünçilik zynjyryny we gözegçilik ediji edaranyň tassyklamalaryny göz öňünde tutup, senenama baha berilmelidigini aýdýar. Howpsuz işe girizmegiň meýilnamadan has möhümdigini belläp, Ergün bu işde bolup biläýjek gijikdirmeleriň howpsuzlyk medeniýetiniň tebigy bölegi hökmünde görülmelidigini aýtdy.

Netijede Akkuyu NPP-de ýangyç guýmak prosesi Türkiýanyň ýadro energiýasy ugrundaky möhüm ädimlerinden biridir. Bu amal elektrik stansiýasynyň howpsuz we netijeli ulanylmagy üçin möhüm tapgyr hasaplanýar. Geljekdäki ösüşler Türkiýeniň energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna we durnukly energiýa önümçiligine möhüm goşant goşar.

Elektrik stansiýasynyň doly güýje girmegi Türkiýanyň elektrik isleginiň ep-esli bölegini kanagatlandyryp, energiýa garaşsyzlygyny güýçlendirjek strategiki ädim hökmünde tapawutlanýar. Energyurduň energiýa syýasaty we durnukly ösüş maksatlary üçin bu möhüm ähmiýete eýe.

Takmynan 5 gün dowam eden wekilçilikli ýangyç ýüklemek prosesi, ýadro kadalaşdyryjy edarasynyň gözegçiligi astynda halkara howpsuzlyk standartlaryna laýyklykda geçirildi. Mersiniň Gülnar etrabynyň Büýükeceli sebitinde gurlan Akkuyu NPP, umumy oturdylan kuwwaty 4800 megawat bolar we hersi 1200 megawattdan ybarat dört birlikden ybarat bolar.

Her reaktor bölüminde 163 altyburç ýadro ýangyjy bukjalary ulanylar. Bu bukjalar 312 zirkonium garyndy ýangyç çybyklaryndan durýar we bu çybyklarda ýadro energiýasy öndürmekde möhüm ähmiýete eýe bolan uran bölejikleri bar. Türkiýanyň energiýa geljegi üçin möhüm ähmiýete eýe bolan bu taslama, ýurduň iň uly maýa goýumlaryndan biri hökmünde hem tapawutlanýar.

Akkuyu NPP-iň işe girizilmegi bilen Türkiýanyň energiýa garaşsyzlygy we durnuklylyk maksatlaryna tarap ýene bir möhüm ädim ädiler. Bu ösüş ýurduň energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny ýokarlandyrar we dünýä energiýa bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrar.