ALS we SMA hassalary üçin umyt şöhlesi: Stenforddan beýniniň syryny açýan ägirt açyş

ABŞ-nyň abraýly bilim edaralarynyň biri bolan Stenford uniwersitetinde geçirilen täze gözleg lukmançylyk dünýäsinde adam beýnisiniň ösüş prosesleri bilen baglanyşykly ähli düzgünleri bozdy. Lukmançylyk edebiýatynda şu güne çenli beýniniň bir kökden iýmitlenip ösýändigi kabul edildi. Şeýle-de bolsa, Stenford alymlarynyň soňky açyşlary beýniniň öň we arka bölekleriniň ýatgydaky ilkinji döwürlerden başlap düýbünden başga iki öýjük toparyndan gelip çykýandygyny ýüze çykardy. Bu, adamyň beýnisiniň aslynda bir gurluş däldigini, ýöne iki aýry organ ýaly diýen ýaly dürli biologiki meýilnamalara eýerip ösýändigini görkezýär.

Beýni ösüşinde oýun üýtgedýän açyş: Iki dürli biologiki uçar

Gözlegçiler ýatgydaky düwünçejik ösüş prosesini gözden geçirenlerinde, geň galdyryjy bir hakykata duş geldiler. Beýniniň öň we yzky sebitleriniň ösüşi, pikir edişimiz ýaly bir merkezden sinhronlaşdyrylmady we dolandyrylmady. Iki dürli öýjük topary göwreliligiň irki döwürlerinden garaşsyz ugurlara eýerip beýniniň arhitekturasyny emele getirdi. Stenford uniwersiteti hünärmenleri bu iki taraplaýyn ösüş mehanizminiň açylmagynyň newrologiki keselleriň çeşmesine düşünmek üçin möhüm açary hödürleýändigini aýdýarlar. Bu täsin biologiki meýilnamany kesgitlemek nerw ulgamynyň kesellerini bejermekde täze eýýamyň gapysyny açýar.

Laboratoriýada ösen motor neýronlary we öýjük tehnologiýasy

Alnan bu ynkylap nazaryýet bilimleri derrew amaly lukmançylykda öz kärdeşini tapdy. Alymlar beýniniň ösüş kodlaryny ulanyp, laboratoriýa gurşawyndaky öýjüklerden doly işleýän we işleýän motor neýronlaryny (hereket nerwlerini) öndürmegi başardylar. Laboratoriýada bedendäki myşsalaryň hereketine gözegçilik edýän bu wajyp nerw öýjüklerini emeli usulda öndürmek ukyby häzirki zaman lukmançylygynyň iň uly üstünliklerinden biri hasaplanýar. Bu emeli motor neýronlarynyň kömegi bilen laboratoriýa gurşawynda nerw öýjükleriniň ýok edilmegi sebäpli ýüze çykýan keselleri gönüden-göni synlamak we barlamak mümkin bolar.

ALS we SMA hassalary üçin täze bejeriş döwrüniň gapysy açylýar

Laboratoriýada öndürilen motor neýronlary, esasanam lokomasiýa ulgamyny gönüden-göni nyşana alýan we häzirki wagtda anyk bejergisi bolmadyk ölüm howply kesellere umyt öwrüji şamçyragyna öwrüldi. Bu açyş, ALS (Amyotrofik gapdal skleroz), myşsalaryň ýitmegine sebäp bolýan nerw ulgamynyň keseli we genetiki myşsa keseli bolan SMA (oňurga muskul atrofiýasy) ýaly kesellerden ejir çekýän millionlarça hassalar üçin möhüm ähmiýete eýe. Bu täze öýjükli modeller, öýjük derejesinde keselleriň mehanizmlerini doly açmagy aňsatlaşdyrar, şeýle hem täze neşe maddalarynyň ösmegini we synagyny görlüp-eşidilmedik tizlige ýetirer.