Ankara sammiti bilen NATO-da täze döwür: 50 milliard dollarlyk ägirt uly goranyş şertnamasy we Ukraina uly goldaw

Prezident toplumynda global howpsuzlygyň geljegini kesgitleýän taryhy sammit geçirildi. NATO-nyň 36-njy döwlet we hökümet baştutany sammiti güýçli gatnaşmak bilen Ankarada geçirildi. Sammitiň ýygnagyna döwletiň we hökümetiň ýolbaşçylary, daşary işler ministrleri we NATO-nyň iň ýokary derejeli raýat we harby býurokratlary bileleşigiň 32 agza döwletinden gatnaşdy. Möhüm sessiýalardan soň çap edilen 6 maddalyk jemleýji jarnamada, "güýçli Europeewropa we döwrebaplaşdyrylan bileleşik" baradaky pikir, bileleşigiň sarsmaz bitewiligine ünsi çekmek bilen öňe çykdy.

5-nji madda we Kollektiwleýin goragdaky Gaaganyň borçnamasy

Neşir edilen bilelikdäki beýannamada agza ýurtlaryň transatlantik gatnaşyklara ygrarlylygy we köpçülikleýin goranyş borçnamasyny öz içine alýan NATO-nyň 5-nji maddasy Ankarada iň güýçli ýagdaýda ýene bir gezek tassyklandy. "Bir ýaranlyga garşy hüjüm ähli ýaranlara garşy hüjüm hasaplanýar" ýörelgesine ünsi çekip, bu bilelikdäki güýçiň ýaranlygyň çäginde 1 milliard raýatyň parahatçylygynyň, howpsuzlygynyň we abadançylygynyň iň esasy kepilligi bolandygy mälim edildi. Soýuzdaşlaryň Russiýanyň Euroewro-Atlantik sebitindäki uzak möhletleýin howplaryna we global terrorçylyga garşy göreşmek üçin "Gaaga goranyş borçnamasyny" ýerine ýetirendigi ýatladyldy. Bu kontekstde Europeanewropaly ýaranlar bilen Kanadanyň esasy goranyş zerurlyklary üçin maýa goýumlaryny 2025-nji ýylda 139 milliard dollardan gowrak artdyrandygy paýlaşyldy.

50 milliard dollarlyk ägirt uly üpjünçilik şertnamasy we söwda päsgelçiliklerini aýyrmak

Ankarada geçirilen taryhy sammitiň iň anyk ädimlerinden biri goranyş pudagyny güýçlendirmek üçin ägirt uly býudjet şertnamalary boldy. Soýuzdaş hyzmatdaşlar köpçülikleýin önümçilik kuwwatyny ýokarlandyrmak we goranyş pudagynda innowasiýalary çaltlaşdyrmak maksady bilen 50 milliard dollardan gowrak täze üpjünçilik şertnamasyna gol çekendiklerini habar berdiler. Jarnamada soýuzdaş ýurtlaryň arasyndaky goranyş söwda päsgelçiliklerini doly ýok etmek kararyna ünsi çekildi we goranyş pudagynda hyzmatdaşlygy has giňeltmek üçin NATO hyzmatdaşlygy mehanizmleriniň çuňňur ulanyljakdygy aýdyldy. Bu maýa goýumlarynyň diňe bir harby mümkinçilikleri artdyrman, eýsem agza ýurtlaryň senagat durnuklylygyny ýokarlandyrjakdygy bellendi.

Ukraina 70 milliard ýewro goldaw we Eýrana açyk habar

Döwrebaplaşdyrylan bileleşigiň maksadyna laýyklykda, harby güýçlere kiber we kosmos elementleri bilen birleşdirilen ýadro, adaty we raketa goranyş ulgamlary goldaw berjekdigi mälim edildi. Ukrainanyň transatlantik howpsuzlyga goşan goşandyna ýokary baha beren beýannamada ýurduň territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny goldamak berk gaýtalandy. Şu nukdaýnazardan soýuzdaşlar 2026-njy ýylda Ukraina harby enjamlar, kömek we tälim goldawy üçin 70 milliard ýewro býudjet bölüp berjekdigini we bu goldawyň iň bolmanda 2027-nji ýylda şol bir derejede saklanjakdygyny aýtdylar. Beýleki tarapdan, global howpsuzlyk sözbaşysynda Eýranyň ýadro ýaragynyň bolmaly däldigi we Tähran administrasiýasy deňiz deňziniň erkinligine doly hormat goýulmalydygy aýdylýar. Jarnama, sahy we ajaýyp myhmanhanasy üçin Türkiýä minnetdarlyk bildirmek bilen tamamlandy.