ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky Hormuz krizisi: Özara hüjümler

2026-njy ýylyň 9-njy iýulynda Eastakyn Gündogarda dartgynlylyk görlüp-eşidilmedik derejä ýetdi. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM), Eýranyň Hormuz bogazyndaky halkara söwda gämilerine eden hüjümleriniň ar almagy üçin ýurduň kenar ýakasyndaky takmynan 90 harby nyşana howa hüjümini amala aşyrandygyny habar berdi. Bu agyr zarba jogap edip, Eýran Kuweýtde we Bahreýnde ýerleşýän Amerikan harby bazalaryna raketalar we pilotsyz howa ulaglary (UAV) bilen giňişleýin ar alyş hüjümini amala aşyrdy.

CENTCOM-dan Eýranyň kenaryna çenli agyr howa operasiýasy

ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) resmi beýanatynda Amerikanyň howa güýçleriniň Eýrana garşy täze operasiýa tolkunyny üstünlikli tamamlandygyny habar berdi. Pentagon çeşmelerine görä, Eýranyň kenar ýakasynda ýerleşýän, howa goranyş ulgamlaryndan, radar we kenarýaka gözegçilik stansiýalaryndan, raketa we uçarmansyz ammar ýerlerinden we deňiz logistika infrastruktura desgalaryndan ybarat takmynan 90 strategiki harby nokat ýok edildi. CENTCOM, geçen gün edilen hüjümlerde 80-den gowrak nyşanyň üstünlikli urlandygyny ýatlatdy.

Aýlag ýurtlarynda duýduryş: ABŞ bazalarynda raketa we uçarmansyz ýagyş

ABŞ-nyň bombalanmagyna jogap hökmünde Eýran goşuny irden Aýlag sebtindäki Amerikan bazalaryny nyşana aldy. Kuweýt goşunynyň beren beýanatynda howa goranyş ulgamlarynyň ýurda gönükdirilen raketa we uçarmansyz howa hüjümleriniň öňüni almak üçin güýçli tagalla edýändigi habar berildi. Kuweýtiň harby işgärleri partlamanyň sesleriniň howadaky duşman elementleriniň ýok edilmeginden bolandygyny aýtdy. Bahreýniň Içeri işler ministrligi tutuş ýurt boýunça sirenalaryň ýaňlanýandygyny habar berdi we raýatlara gaçybatalga ýerlerine gitmäge we resmi beýannamalara eýermäge gyssagly jaň etdi.

Partlamalar we Eýran şäherlerinde strategiki infrastruktura zyýany

Eýranyň ýerli habar beriş serişdeleri; Bandar Abbas Sirik, Çabahar, Kunarek we Buşehr şäherlerinde güýçli partlamalaryň bolandygyny habar berdi. Bandar Abbasyň asmanynda duşman nyşanalaryna garşy howa gorag ulgamlarynyň işjeňleşdirilendigi habar berildi. Buşer şäherine edilen hüjümler sebäpli sebitde giňden elektrik togunyň kesilmegine garamazdan, häkimiýetler möhüm ähmiýete eýe bolan Buşer atom elektrik stansiýasynyň hiç hili zyýan çekmändigini habar berdiler. Şeýle hem ABŞ uçarlarynyň Eýranyň demirgazygyndaky Golestan welaýatynda strategiki demir ýol köprüsini bombalap, ulanyp bolmajakdygy habar berildi.

Donald Trump: "Olary gaty urýarys we urmagy dowam etdireris"

Ankarada geçirilen NATO sammitinden soň kameralaryň öňünde peýda bolan ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bu operasiýanyň Hormuz bogazyndaky garakçylaryň hereketlerine aýdyň jogapdygyny aýtdy. Trump: "Düýn agşam olara gaty agyr degdik. Şu gije Eýrana gaty agyr zarba urarys" -diýdi. Operasiýa pursatlarynyň harby wideolaryny sosial media hasabynda paýlaşan Trump: "Bu, Eýranyň düýn gämilere eden hüjüminden ar alyş. Bu ýagdaý gaýtalansa, netijeleri hasam agyr bolar!" Ol haýbat atdy.

Eýrandan BMG Howpsuzlyk Geňeşine gyssagly ýüz tutma

Harby repressiýalardan başga-da diplomatik frontda-da işjeňlik bardy. Eýran ABŞ tarapyndan amala aşyrylan howa zarbalarynyň "Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Hartiýasynyň we Yslamabat düşünişmek Memorandumynyň aç-açan bozulandygyny" aýdyp, BMG-a resmi şikaýat etdi. BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň başlygyna we BMG-nyň Baş sekretaryna iberilen aýry hatlarda Eýranyň BMG-daky hemişelik wekili Waşington administrasiýasynyň halkara hukugyny bozandygyny öňe sürdi.

Krizisiň taryhy: Ot açyşlyk näme üçin bozuldy?

Sebitdäki dartgynlygy azaltmak maksady bilen iki ýurduň arasynda 15-nji iýunda ýaraşyk şertnamasy baglaşyldy we hemişelik parahatçylyk üçin gepleşiklere başlamak meýilleşdirildi. Şeýle-de bolsa, Hormuz bogazynda halkara kompaniýalaryna degişli 3 täjirçilik gämisiniň nyşana alynmagy atyşygy bes etdi. ABŞ tarapyndan başlanan jeza çäresine jogap beren Eýran, soňky operasiýalarynda Bahreýn we Kuweýtiň serhedinde ýerleşýän ABŞ-nyň 85 harby desgasyny nyşana alandygyny öňe sürdi.