BMG-de birinji aýaly Erdoganyň taryhy çagyryşy: "Çagalarymyzy sanly gabawdan goramak biziň umumy jogapkärçiligimizdir"

Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly Emine Erdogan, Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) 81-nji Baş Assambleýasynyň çäkleri boýunça möhüm sammitde dünýä liderleriniň ýanýoldaşlary we halkara wekilleri bilen duşuşdy. Emine Erdoganyň howandarlygynda; Maşgala we durmuş hyzmatlary ministrligi, ICEUNISEF we BMG-nyň Baş sekretarynyň çagalara garşy zorluk boýunça ýörite wekiliniň edarasy bilen bilelikde guralan "Görünmeýän arhitektura: Çagalar üçin howpsuz sanly ulgamlary gurmak - halkara ülňülerini we umumy jogapkärçiligi ösdürmek" atly maksatnama dünýä derejesinde uly täsir etdi.

Türkewiden BMG-nyň baş edarasynda geçirilen maksatnama giden birinji aýaly Erdogan, çakylyga gatnaşýan esasy är-aýallary gapyda ýeke-ýekeden garşy aldy we dostlukly söhbetdeşlik geçirdi. Maksatnamanyň açylyş dabarasynda çykyş eden birinji aýaly Erdogan, BMG döredilen gününden bäri global meseleleriň umumy çözgütlerini öndürmekde iň möhüm mesele bolandygyny aýtdy we çagalaryň abadançylygy üçin görülýän bu bilelikdäki ädimden hoşaldygyny aýtdy. Maşgala we durmuş hyzmatlary ministrligine, ICEUNISEF-e we BMG-nyň ýörite wekiline goşan goşantlary üçin minnetdarlyk bildirdi.

Sanly dünýäniň elindäki çagalar: "oneeke we ejiz"

Çagalaryň adam zynjyryndaky iň gymmatly baglanyşykdygyna we goralmaly iň mukaddes ynamdygyna ünsi çekip, birinji hanym Erdogan häzirki zaman dünýäsinde sanlylaşdyrmagyň howplaryna ünsi çekdi. Häzirki wagtda çagalaryň "ulanyjy profiline" öwrülendigini mälim eden Erdogan: "Çagalar aňy we ünsi aladalanýan maksatly diňleýjä öwrüldi. Olaryň hemmesini ekranyň öňünde saklamak isleýän özüni alyp baryş alymlarynyň, dizaýnerleriniň we neýro-alymlarynyň öňünde ýeke we ejiz".

Çaganyň beýnisine ekranyň täsir etmegi netijesinde dörän biologiki we psihologiki zeperleriň elhenç derejelere ýetendigini belläp, birinji aýaly Erdogan çagalarda psihiatrik neşe serişdeleriniň ulanylyşynyň 5-e çenli azalandygyny aýtdy. Maksadynyň tehnologiýany düýbünden ret etmek däldigini, Erdoganyň sanly platformalaryň diňe aragatnaşyk serişdesi bolmakdan ýüz öwürendigini we bu jemgyýetleri emele getirýän ägirt uly girdeji ulgamlaryna öwrülmelidigini aýtdy.

Ene-atanyň gözegçiligi ýeterlik däl: Global standartlar

Sanlaşdyrmagyň ýaramaz täsirlerini diňe şahsy tagallalar bilen çözüp bolmajakdygyny öňe süren Birinji hanym Erdogan, bu ägirt uly algoritm arhitekturasyna ene-atanyň gözegçiliginiň we ekranyň wagt çäklendirmeleriniň ýeterlik däldigini aýtdy. Erdogan: "Çaganyň howpsuzlygyny üpjün etmek jogapkärçiligi diňe bir ene-atalara däl, eýsem hemmämize degişlidir. Howpsuzlyk soňra sanly ulgamlara goşulmaly däl, dizaýnyň başyndan esasy başlangyç nokady bolmaly" -diýdi.

Türkiýeniň irki döwürde çagalaryň howpsuzlygy üçin kanuny we tehniki çäreleri durmuşa geçirendigini ýatladýan birinji hanym Erdogan, global tehnologiýa kompaniýalaryna garşy aýry-aýry milli düzgünleriň ýeterlik däldigini, şonuň üçin umumy dünýä standartlarynyň BMG-nyň çäginde döredilmelidigini öňe sürdi. Tehnologiýa kompaniýalarynyň jogapkärçiliginiň yzygiderli gözegçilik we hasabat mehanizmleri arkaly güýçlendirilmelidigini aýtdy.

Halkara ýolbaşçylaryň güýçli gatnaşmagy we güýçli hyzmatdaşlygy

Çäräniň açylyş bölüminde Belgiýanyň şa zenany Matilde, Maşgala we durmuş hyzmatlary ministri Mahinur Özdemir Göktaş we ICEUNISEF Türkiye Çaga hukuklary utgaşdyryjysy Ahmet ğğit Başoğlu hem çykyş etdiler. Global hyzmatdaşlygyň habarlary, soňraky geçirilen lideriň är-aýal sessiýasynda berildi.

Sessiýa Gambiýanyň prezidenti, Fatoumatta Bah-Barrowyň, Serbiýanyň prezidentiniň aýaly Tamara Wuçiç, Sierra Leone prezidentiniň aýaly Tamara Wuçiç, Litwanyň prezidenti aýaly Fatima Maada Bio, Keniýa Prezidentiniň aýaly, Anjelin Nýudien, Burundi Prezidentiniň aýaly, Anjelin Nýudenieniň aýaly Gwatemala, Senegalyň prezidenti Mari Khonyň aýaly Lukrecia Eugenia Peinado Villanueva. Faye, Rumyniýanyň prezidentiniň hyzmatdaşy Mirabela Gradinaru, Çiliniň prezidentiniň aýaly Mariýa Pia Adriasola Barroilhet, Liwanyň premýer-ministriniň aýaly Sahar Salam we Kanadanyň premýer-ministriniň aýaly Diana Foks Karni gatnaşdy we pikirlerini paýlaşdy.

Programma ICEUNISEF-iň Çagalary goramak boýunça müdiri Şema Sen Gupta we BMG-nyň Baş sekretarynyň çagalara garşy zorluk boýunça ýörite wekili doktor Najat Maalla M'jidiň jemleýji sözleri bilen tamamlandy. Bu sammite Demirgazyk Makedoniýanyň premýer-ministriniň aýaly Rozi Mikoska, Gyrgyzystanyň prezidentiniň aýaly Aýgül Kaparowa, Adalat ministri Akin Gürlek, Saglyk ministri Kemal Memişoglu, Zol galyndylar gaznasynyň prezidenti Samed Aýrbaş we köp sanly metbugat işgärleri gatnaşdy. Maksatnamanyň çäginde sanly dünýädäki çagalaryň töwekgelçiligine garşy bilelikde jogapkärçiligi düşündirýän ýörite wideo hem görkezildi.