BMG-nyň hasabatynda möhüm talap: ABŞ-nyň Eýranda uruş jenaýatlaryny edendigi üçin esasly esaslar bar

Birleşen Milletler Guramasy (BMG) tarapyndan taýýarlanan täze hasabatda Eýranda asuda ilatyň öz dolandyryşynyň gödek bozulmagy bilen daşary ýurt güýçleriniň harby gatyşmalarynyň arasynda ýaşamak üçin göreşýändigi aýan edildi. BMG Adam Hukuklary Geňeşiniň 63-nji sessiýasynyň çäginde köpçülige aýan edilen hasabatda esasanam ABŞ-nyň sebitdäki harby hereketlerine garşy aýyplamalar bar. BMG-nyň Eýran boýunça garaşsyz halkara derňew topary tarapyndan neşir edilen resminamada parahat ilatyň iki ýangynyň arasynda tutulýandygy nygtalýar.

ABŞ we Ysraýylyň hüjümlerinde uruş jenaýatyna şübhe

BMG Komissiýasy tarapyndan taýýarlanan hasabatda 28-nji fewralda geçirilen harby operasiýa gözden geçirildi. Hasabatda ABŞ we Ysraýyl tarapyndan amala aşyrylan hüjümlerden soň parahat ilatyň gönüden-göni nyşana alnandygy ýa-da raýat ilatly nokatlarynyň ýokdugy aýdylýar. Geňeş resmi taýdan Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň iki aýry howa zarbasynda uruş jenaýatlaryny edendigine, aýallaryň we çagalaryň arasynda azyndan 178 parahat ýaşaýjynyň ölmegine ynanmak üçin esasly esaslaryň bardygyny yglan etdi. Bu ýagdaý halkara hukugy nukdaýnazaryndan täze jedel tolkunyna sebäp hasaplanýar.

Eýran hökümetiniň protestlere görlüp-eşidilmedik basyşy

Hasabatda diňe bir daşary ýurt gatyşmalary däl, eýsem Eýran re regimeiminiň öz halkyna eden yzygiderli zorlugy hem giňişleýin beýan edildi. Eýran hökümetiniň 2025-2026-njy ýyllarda bolup geçen köpçülikleýin protestlere garşy gatyşmagynyň öňki döwürler bilen deňeşdirip bolmajak agyr we güýçlendiriji derejä ýetendigi nygtaldy. Hasabatda howpsuzlyk güýçleriniň giňden we öldüriji güýç ulanylmagy sebäpli köp sanly raýatyň ölendigi we giňişleýin operasiýalarda müňlerçe adamyň ýaralanandygy ýa-da tussag edilendigi baradaky maglumatlar jikme-jik görkezildi.

Ölüm jezasy we internet çäklendirmeleri raýatlary

BMG Komissiýasy, şeýle hem maglumat akymynyň we kazyýet işleriniň bikanun bolmagynyň öňüni almak üçin Eýran administrasiýasynyň internete yzygiderli çäklendirilmegini berk tankytlady. Hususan-da, mart-awgust aýlary aralygynda hasabatda azyndan 29 adamyň jezalandyrylandygy baradaky maglumatlar bar, bularyň hemmesi protestler bilen gönüden-göni baglanyşyklydy. BMG Eýran we ABŞ hökümetlerini adam hukuklarynyň ähli bozulmalaryny derrew bes etmäge, pidalara doly kompensasiýa bermäge we şeýle agyr hukuk bozulmalarynyň gaýtalanmajakdygyna halkara kepilligini bermäge çagyrdy.