COP31 Prezident instituty: Howanyň hereketini çaltlaşdyrmaly

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň Taraplaryň 31-nji konferensiýasynyň (COP31) çäginde Antalýada "COP-nyň öňki prezidentleriniň bilelikdäki jarnamasy" hödürlenen maksatnama geçirildi. COP31-iň prezidenti bolan ministr Kurum, Pari Paris şertnamasynyň ikinji 10 ýylynda mitigasiýa, uýgunlaşma we maliýeleşdirmek babatynda anyk ädimleriň çaltlaşdyrylmalydygyny aýtdy we ähli taraplary 2035-nji ýyl üçin Milli goşant deklarasiýalaryny tabşyrmaga çagyrdy.

COP31 prosesinde durmuşa geçirmek nähili çaltlaşdyrylar?

Ministr Kurum, COP31 Hereket Gün tertibiniň öňki konferensiýalaryň üstünliklerini durmuşa geçirjek görnüşde işlenip düzülendigini aýtdy. Arassa energiýany özgertmek, klimata çydamly şäherler, ýaşyl senagatlaşma, galyndylary we metany azaltmak ýaly ugurlarda anyk başlangyçlary amala aşyrýandyklaryny mälim eden edara, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy bilen işlenip düzülen Howanyň durmuşa geçiriş köprüsi (BRIDGE) başlangyjy bilen maliýeleşdirmegi ýeňilleşdirmegi maksat edinýändiklerini mälim etdi.

Öňki COP prezidentleriniň bilelikdäki beýannamasy näme?

COP21-iň prezidenti Laurent Fabius öňki möhlet prezidentleri tarapyndan taýýarlanan jarnamada howanyň üýtgemegine garşy göreşde görülýän ädimleriň gowulaşandygyna garamazdan ýeterlik däldigini aýtdy. Jarnamada COP ýygnaklarynyň arasynda üznüksizligiň üpjün edilmelidigi nygtalsa-da, elektrikleşdirmek, metanyň gazyny azaltmak we howany maliýeleşdirmek ýaly elementleriň COP31-iň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolmalydygy bellenildi. COP31 Gepleşikleriň başlygy we Awstraliýanyň Howanyň üýtgemegi we energiýa ministri Kris Bowen 1.5 dereje maksadyna ýetmek üçin dünýäde elektrikleşdirmegiň ýokarlanmagynyň energiýa howpsuzlygy üçin möhümdigini aýtdy.

Antalýada geçirilen ýygnakda COP21-iň prezidenti Laurent Fabius, COP31 gepleşikleriniň prezidenti Kris Bowen, COP26-nyň prezidenti Alok Şarma, COP24-iň prezidenti Miçal Kurtyka we COP30-nyň prezidenti Andre Aranha Correa do Lago ministr Kuruma goldaw bermek üçin ýygnandylar. Taraplar COP31-ni köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy güýçlendirýän we köpçülikleýin kararlary meýdançada görkezmek üçin öwrülişik nokady etmek üçin umumy isleg görkezdiler.

Birleşen Milletler Guramasynyň çäginde amala aşyrylan bu amal, ýurtlaryň howanyň üýtgemegine garşy göreşmek baradaky borçnamalaryny milli strategiýalara öwürmegi we halkara maliýeleşdiriş mehanizmlerinden peýdalanmagy maksat edinýär. Bu proses bilen baglanyşykly häzirki wakalary Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň resmi kanallary we degişli ministrlikleriň bildirişleri arkaly yzarlap bolýar.

Netije

COP31 konferensiýasy, howanyň üýtgemegine garşy göreşde "gepleşik" tapgyryndan "durmuşa geçirmek" tapgyryna geçmegiň zerurdygyny mälim etdi. Öňki prezidentleriň bilelikdäki goldawy halkara jemgyýetçiliginiň howanyň hereketi boýunça has anyk, ölçenilip bilinjek we maliýeleşdirilişe garaşýan netijelere garaşýandygyny görkezýär.

Türkiýanyň ýolbaşçylygynda geçirilen bu proses, howanyň üýtgemegine garşy göreşiň diňe bir daşky gurşaw meselesi bolman, eýsem energiýa howpsuzlygy we ykdysady özgerişlerdigini hem subut edýär. Maliýe elýeterliligini ýeňilleşdirjek mehanizmleriň üstünligi, esasanam ösýän ýurtlar üçin global klimat maksatlaryna ýetmekde aýgytly bolar.

Mümkin täsirler

Bu täze programma gönükdirilen çemeleşme, ýakyn döwürde ýaşyl senagatlaşmagy we arassa energiýa maýa goýumlaryny çaltlaşdyrar diýlip garaşylýar. Hususan-da, elektrikleşdirmek we metany azaltmak ýaly ugurlarda görülmeli ädimler dünýä energiýa bazarlaryny we senagat standartlaryny üýtgedip biler.

Countriesurtlaryň Milli Goşant Deklarasiýalaryny 2035-nji ýyldaky maksatlara laýyklaşdyrmagy ýerli hökümetlere we hususy sektora howanyň durnukly taslamalaryna has köp serişde bölüp bermäge mümkinçilik döredip biler. Bu uzak möhletde howanyň üýtgemeginiň ykdysady çykdajylaryny azaldyp, täze iş mümkinçiliklerini döredip biler.