Dünýä çempionatynda ýatdan çykmajak wakalar

Futbol dünýäsiniň iň abraýly wakalarynyň biri bolan Dünýä çempionaty diňe bir oýunçylaryň zehinleri bilen däl, eýsem meýdançada bolup geçen wakalar bilen hem taryhyň ünsüni özüne çekdi. Ilkinji gezek 1930-njy ýylda geçirilen bu uly ýaryşda ýatdan çykmajak oýunlar we çäreler geçirildi. Bu makalada dünýä çempionatynyň taryhynda iň täsirli we ýatdan çykmajak oýunlary gözden geçireris.

1930: Rumyniýa bilen Perunyň arasyndaky dartgynly oýun

Dünýä çempionatynyň ilkinji ýylynda 1930-njy ýylda, Rumyniýa we Peru arasyndaky oýun taryhy wakalardan doly boldy. Bu oýun, oýunçynyň iberilen ilkinji oýny hökmünde taryhda öz ornuny aldy. Rumyniýaly oýunçy Adalbert Steiner birinji ýarymda aýagyny döwdi we bu oýnuň dartgynlylygyny ýokarlandyrdy. Ikinji ýarymda Peruwly Mario de Las Kasas oýundan ugradyldy we iki toparyň oýunçylarynyň arasynda söweş başlandy. Takmynan 2500 tomaşaçy tarapyndan tomaşa edilen bu oýun polisiýanyň gatyşmagy bilen tamamlandy we Rumyniýa 3-1 hasabynda ýeňiş gazandy. Iňlis emini Artur Ellisiň: "Iň gowy oýnan oýnum bolar öýdüpdim, ýöne masgara boldy" diýýän bu oýny, gatyşmagy we jedelli pursatlary bilen ýatda saklanýar. Üç oýunçy oýundan çykaryldy we oýundan soň söweş geýim otagynyň koridorlaryna döküldi. Wengriýa bu kyn oýunda 4-2 hasabynda ýeňiş gazandy we ýarym finala çykdy. Duşuşykdan öň Italiýanyň metbugatynyň Çilidäki ýer titremesi baradaky habary dartgynlygy artdyrdy. Ilkinji minutlarda başlanan dartgynlyk italýan oýunçysy Jorjio Ferrininiň işden aýrylmagy bilen hasam güýçlendi. Duşuşygyň dowamynda polisiýa birnäçe gezek meýdança goşulmaly boldy. Çili bu dartgynly oýunda 2-0 hasabynda ýeňiş gazandy. Şeýle-de bolsa, oýun Pele garşy edilen berk çäreler bilen ýatda galdy. Portugaliýa Braziliýany 3-1 hasabynda ýeňlişe sezewar eden bolsa, Pele garşy edilen kemçilikler ony ýene dünýä çempionatynda oýnamak islemedi. Bagtymyza, kararyny üýtgedip, 1970-nji ýyldaky dünýä çempionatynda meýdança gaýdyp geldi.

1966: Angliýa bilen Argentinanyň arasyndaky gapma-garşylyk

1966-njy ýylda Angliýa bilen Argentinanyň arasynda geçirilen çärýek final oýny iki ýurduň arasyndaky bäsleşigiň başlangyjy boldy. Argentinanyň kapitany Antonio Rattin iberildi we bu karar argentinaly oýunçylaryň arasynda uly gahar döretdi. Angliýanyň 1-0 hasabynda ýeňiş gazanmagyna sebäp bolan bu oýun iki ýurduň arasynda futbol bäsleşiginiň düýbüni tutdy.

1982: Şumaheriň gatyşmagy

Fransiýa we Günbatar Germaniýa 1982-nji ýyldaky dünýä çempionatynyň ýarym finalynda duşuşdy. Duşuşygyň adaty wagty 1-1, goşmaça wagt 3-3, Günbatar Germaniýa bolsa 5-4 hasabynda ýeňiş gazandy. Şeýle-de bolsa, bu oýun Günbatar Germaniýanyň derwezeçisi Toni Harald Şumaheriň fransuz raýaty Patrik Battistona eden ýowuz göreşi bilen ýatda galdy. Bu waka futbol dünýäsinde uly täsir galdyrdy. Şumaheriň gatyşmagy netijesinde Battiston iki dişini döwdi we oňurgasyna zeper ýetdi. Duşuşygyň dowamynda gödeklik we bidüzgünçilikler dowam edensoň, Şotlandiýanyň Futbol federasiýasynyň işgärleri Urugwaý oýunçylaryny 'haýwan' diýip häsiýetlendirdiler. Bu dartgynly oýnuň ahyrynda hasap 0: 0-da galdy. Duşuşyk Kamerunyň gödek gatyşmagy bilen ünsi çekdi. Argentinaly Klaudio Caniggiýa garşy gödek kemçilik Kamerunyň iki oýunçysynyň gyzyl kartoçka almagyna sebäp boldy. Kamerun, Fransua Omam Biýikiň goly bilen 1-0 hasabynda ýeňiş gazanyp, Argentinany ýeňdi. Frank Rijkaard bilen Rudi Volleriň arasyndaky dartgynlyk iki oýunçynyňam gyzyl kartoçka almagyna sebäp boldy. Günbatar Germaniýa bu oýunda 2-1 hasabynda ýeňiş gazandy we çärýek finala çykdy. Argentinaly Pedro Monzon we Gustawo Dezotti ýowuz söweşleri üçin ugradyldy. Günbatar Germaniýa Andreas Brehmeniň jerime urgusy bilen 1-0 hasabynda ýeňiş gazanyp, kubogy gazandy. Jemi 4 gyzyl we 12 sany sary kartoçka görkezilen bu söweşe 'Nýurnberg söweşi' diýilýär. Portugaliýa bu dartgynly oýunda 1-0 hasabynda ýeňiş gazanmagy başardy. Duşuşykda Zinedin Zidanyň italýan Marko Materazzi kellesi ýaryşyň öňüni aldy. Zidan gyzyl kartoçka almak bilen karýerasyny düýpli tamamlady. Italiýa jerime urgusynda 5-3 hasabynda ýeňiş gazanyp, dünýä çempionatynda ýeňiji boldy.

2010: Gollandiýa-Ispaniýa finaly

Gollandiýa we Ispaniýa 2010-njy ýyldaky Dünýä çempionatynyň finalynda duşuşdy. Iňlis emini Howard Webb oýnuň dowamynda 14 gezek kartoçkasyna jaň etdi. Ispaniýanyň tiki-taka futbolyny duruzmak üçin gödekligi saýlan Gollandiýa bir gyzyl kartoçka we sekiz sany sary kartoçka aldy. Ispaniýa bäş sany sary kartoçka bilen jeza berildi. Ispaniýa goşmaça wagtda golan goly bilen 1-0 hasabynda ýeňiş gazandy we dünýä çempionatyna çykdy.

2022: Gollandiýa-Argentina duşuşygy

2022-nji ýyldaky dünýä çempionatynyň çärýek finalynda Gollandiýa bilen Argentina arasyndaky oýun taryhda kartoçkalaryň sany bilen hasaba alyndy. Jemi 18 sary we bir gyzyl kartoçka berlen oýunda Argentina 4-3 hasabynda ýeňiş gazandy we ýarym finala çykdy.