Duýduryş boýunça Europeewropa: Öldüriji çozuşly Zümrüd Aş Borer çalt ýaýrady

Dünýäniň tokaý ýerlerine howp salýan iň howply invaziv görnüşleriň biri bolan zümrüd kül, Europeanewropa yklymynda çalt ýaýramagyny dowam etdirýär. Soňky gezek Slowakiýanyň we Wengriýanyň serhedinde ýüze çykarylan bu öldüriji mör-möjek, kül agaçlaryny doly guratmak bilen ekologiki betbagtçylyga sebäp bolýar. Häkimiýetler ýaýramagynyň öňüni almak üçin adatdan daşary ýagdaý meýilnamalaryny durmuşa geçirdiler.

Slowakiýa we Wengriýa serhedine uly howp

Slowakiýanyň Merkezi Oba hojalygyna gözegçilik we synag instituty tarapyndan berlen resmi beýanatda şu aýyň dowamynda ýurduň gündogar böleginde geçirilen gözleglerde 18 sany zümrüd kül zyňyjynyň tapylandygy habar berildi. Howpuň ulalmagy bilen goňşy ýurtlar hem hüşgär boldular.

Wengriýanyň Azyk howpsuzlygy edarasy (NEBIH) zümrüd külüniň Ukrainanyň serhedine örän ýakyn ýerlerde tapylandygyny tassyklady. NEBIH, takmynan 1,3 santimetre ýetip bilýän bu açyk ýaşyl mör-möjekiň ýaýramagynyň öňüni almak üçin sebitdäki gözegçilik we karantin tagallalarynyň has ýokary bolmalydygyny aýtdy. Hünärmenler zyýankeşlere gözegçilik edilmese, Europeewropadaky kül tokaýlarynyň ýok bolup biljekdigini duýdurýarlar.

Amerikan yklymy ençeme ýyl bäri bu çozuşa garşy göreşýär

Zümrüd külüniň netijesinde dörän weýrançylyk, global daşky gurşaw guramalary üçin täze ýagdaý däl. Bu çozuşly görnüş ilkinji gezek ABŞ-da 2002-nji ýylda ýüze çykaryldy. 35 ştata, esasanam Nýu-Yorkorka gysga wagtyň içinde ýaýran mör-möjek Demirgazyk Amerikanyň hemme ýerinde millionlarça kül agaçlarynyň guramagyna we milliardlarça dollar ykdysady zyýan çekdi.

Gündogar Aziýadan gelip çykýan bu agaç gurçugynyň Hytaýdan gelýän söwda ýük gämilerine agaç gaplaýyş materiallary bilen ABŞ-a äkidilendigi kesgitlenildi. ABŞ hökümeti we alymlary invaziv mör-möjekleriň ýaýramagynyň öňüni almak we gymmatly tokaýlary goramak üçin ägirt uly býudjet biologiki we himiki taslamalary durmuşa geçiren hem bolsa, bu tagallalaryň köpüsi anyk netije bermedi.

Hytaýdan gelýän zyýanly zyýan berijiniň tokaý ýok ediji mehanizmi

Ylmy dünýä tarapyndan tokaý ekosistemalary üçin "iň öldüriji zyýan beriji" hökmünde kesgitlenen zümrüd kül, agaçlary gaty mekir usul bilen ýok edýär. Uly tomzaklar ýumurtgalaryny kül agaçlarynyň gabygyndaky ýaryklara salýarlar. Lykylan liçinkalar gabygyň aşagyndaky agaç dokumasynda tuneller açyp iýmitlenýär.

Bu amal, agajyň kökünden ýapraklaryna suw we ýokumly maddalary daşaýan ýaýlymlaryň doly ýok edilmegine getirýär. Iýmit we suw balansy bozulan kül agaçlary çozuş başlanandan birnäçe ýyl soň doly gurap, janlylygyny ýitirýär. Hünärmenler Europeewropadaky tokaý baýlyklaryny goramak üçin halkara hyzmatdaşlygyň we irki ýüze çykaryş usullarynyň möhümdigini aýdýarlar.