Ebola epidemiýasy: Afrikada artýan howp

Bütindünýä Saglyk Guramasy (BSGG) Afrika Demokratik Respublikasynda çalt ýaýran Ebola epidemiýasy sebäpli "global adatdan daşary ýagdaý" yglan etdi. Kongo gündogarynda azyndan 131 adamyň ölendigi we 513 şübheli hadysanyň bardygy habar berildi. Goňşy Uganda-da bir ölüm we bir hadysanyň bardygy habar berildi. BSGG-nyň baş müdiri Tedros Adhanom Gebreyesus Şweýsariýadaky Bütindünýä saglyk ýygnagynda eden çykyşynda epidemiýanyň göwrümi we ýaýramagynyň tizligi barada çynlakaý alada bildirdi. Gebreyesus: "Biz konflikt, ykdysady krizis, howanyň üýtgemegi we kömek kesilmegi ýaly kyn we howply döwürde". Serhetsiz lukmanlardan Ester Sterk: "Ebolanyň çalt ýaýramagy we giç ýüze çykarylmagy gaty aladalandyryjy. Bu kesel ölüm howply netijelere getirip biler" -diýdi. Kongoda häzirki wirus seýrek Bundibugyo wirusy sebäpli ýüze çykýar, oňa sanjym ýok; Diňe Zaire görnüşine garşy sanjym bar. 1976-njy ýyldan bäri Kongoda Ebola sebäpli 17 müň epidemiýada 4 müňden gowrak adam öldi. Gaty gyzzyrma, gusmak, içgeçme, myşsa agyrylary we organ ýetmezçiligi ýaly alamatlara sebäp bolýar. Kongoda ýaýramagynyň esasy sebäpleri ýaragly çaknyşyklar sebäpli göçürilen adamlara gözegçiligiň bolmazlygy, saglyk infrastrukturasynyň gowşaklygy we epidemiýany ylahy alamat hökmünde görýän käbir adamlar hassahanalaryň ýerine ybadat merkezlerine gitmekdir. Wirus esasanam 20-40 ýaş aralygyndaky adamlaryň we aýallaryň arasynda has ýygy duş gelýär. Jynaza amallary wagtynda jeset bilen aragatnaşyk arkaly hem ýokaşyp bilýär.

Halkara çäreleri we ABŞ-nyň tutumy

Kongoda işlän we Ebola keselini tutan amerikan lukmany Piter Staffordyň Germaniýada bejergi aljakdygy habar berildi. Mundan başga-da, Kongodan ewakuasiýa ediljek 6 amerikaly saglyk ýagdaýyna gözegçilik etmek üçin gözegçilikde saklanar. Amerikanyň Birleşen Ştatlary howa menzillerinde Ebola barlagyna başlar we soňky 21 günde Uganda, Kongo Demokratik Respublikasyna ýa-da Günorta Sudana syýahat eden ABŞ-dan bolmadyk raýatlara giriş çäklendirmelerini girizer. ABŞ-nyň Ugandadaky ilçihanasy wiza hyzmatlaryny togtatsa-da, Prezident Donald Trump epidemiýa alada bildirýändigini aýtdy we "häzirlikçe Afrika bilen çäklener" diýip umyt edýändigini aýtdy. Kongoda dowam edýän konfliktler we saglyk infrastrukturasynyň gowşaklygy epidemiýa gözegçilik etmegi kynlaşdyrýar. BSGG we halkara jemgyýetçiligi epidemiýanyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin güýçli tagalla edýär. Öňe gitmek, Ebolanyň ýaýramagynyň öňüni almak we onuň täsirini azaltmak üçin has güýçli global hyzmatdaşlyk we çeşme paýlanylmagy talap edilýär.