Economyakyn Gündogaryň dartgynlygy global ykdysadyýetde gümürtiklige sebäp bolýar

2023-nji ýylyň ilkinji aýlary Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň dünýä ykdysadyýetine çuňňur täsir edýän döwrüne şaýat boldy. ABŞ bilen Ysraýylyň fewral aýynyň ahyrynda Eýrana garşy alyp barýan işleri we ondan soňky ar alyşlar halkara ykdysady durnuklylygyna howp salmagyny dowam etdirýär. Bu wakalar merkezi banklar syýasatynda aýgytly rol oýnasa-da, inflýasiýa aladalaryny hasam artdyrdy. Inflýasiýa aladalary merkezi banklaryň pul syýasatlaryny hasam kynlaşdyrmagyna sebäp boldy. Uruşdan ozal göterim derejesiniň peselmegine garaşylýan bolsa-da, indi merkezi banklar göterim mukdaryny ýokarlandyrmaga taýýarlanýar. Federal ätiýaçlyk ulgamy 2027-nji ýylyň ahyryna çenli syýasaty 4.00-4,25 göterim aralygynda geçirer öýdülýär. Şweýsariýada geçirilen gepleşikler entek anyk netije bermese-de, taraplaryň ylalaşykly garaýşy urşy dowam etdirmek mümkinçiligini saklaýar. Energiýa üpjünçiliginde möhüm orny eýeleýän Hormuz bogazyndaky geosyýasy töwekgelçilikler nebitiň bahasynyň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Bu ýagdaý, merkezi banklary berk pul syýasatlaryna geçmäge mejbur edip, bütin dünýäde inflýasiýanyň çaltlaşjakdygy baradaky umytlary güýçlendirdi. 2023-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri ilkinji gezek göterim mukdaryny ýokarlandyran bank gaýtadan maliýeleşdiriş derejesini 2,40 göterime çenli ýokarlandyrdy. BB-niň bu ädimi, ozewro zonasyndaky ykdysady ösüşiň haýallamagyna garamazdan bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmek ugrundaky tagallalaryny görkezýär.

Angliýa Bankynyň kararlary

Angliýanyň Banky (BoE) syýasatyň derejesini 3,75 göterim derejesinde saklamak bilen, energiýa krizisiniň netijeleriniň entek doly açyk däldigini görkezdi. Energyokary energiýa bahalarynyň Angliýanyň ykdysadyýetine edýän täsiri dowam edýärkä, ýylyň ahyrynda inflýasiýanyň ýene ýokarlanmagyna garaşylýar.

Japanaponiýanyň we Hytaýyň pul syýasatlary

Japanaponiýa Banky (BoJ) inflýasiýa töwekgelçiligi sebäpli göterim mukdaryny 1 göterime çenli ýokarlandyrdy. Bu soňky 31 ýylda iň ýokary derejäni görkezýär. Döwlet obligasiýalaryny satyn almak bilen baglanyşykly täze düzgünleri girizmek bilen, BoJ uzak möhletli obligasiýa bazaryndaky üýtgewsizligi gözegçilikde saklamagy maksat edinýär. Hytaý -da karz göterim stawkalarynda hiç hili üýtgeşme bolmady we bu ykdysadyýetdäki durnuklylygy saklamak üçin edilýän tagallalaryň bir bölegi hökmünde görülýär. Energiýa bahalarynyň üýtgemeginiň täsiri dowam edýärkä, içerki islegiň peselmegi we ykdysady haýallaşma bellärliklidir. CBRT geosyýasy ösüşler sebäpli ýüze çykan näbelliliklere seresaplylyk bilen çemeleşýär.

Netije we geljekdäki garaşyşlar

Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň ykdysady täsiri dünýädäki merkezi banklary has berk pul syýasatlaryny alyp barmaga mejbur etdi. Bu amal ykdysady ösüşiň we durnuklylygyň maksatlaryny çylşyrymlaşdyrsa-da, merkezi banklaryň geljekdäki pul syýasatlaryny emele getirjek möhüm faktor bolmagyny dowam etdirer. Bu konfliktleriň nähili gutarjakdygyny we geljekde ykdysady durnuklylygyň nähili gazanyljakdygyny sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar.