Emeli intellektiň uly ýalňyşlygy: ABŞ we Hytaý 2026-njy ýylda söweş bosagasyndan gaýdyp geldi

CNN International tarapyndan paýlaşylan haýran galdyryjy habara görä, emeli intellekt tarapyndan öndürilen nädogry maglumatlaryň bir bölegi dünýä güýçlerini ABŞ we Hytaý Halk Respublikasyny harby konfliktiň bosagasyna getirdi. 2026-njy ýylyň ýazynda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk gyzgyn söweşe öwrülen mahaly bolup geçen bu waka, emeli intellekt tehnologiýalarynyň harby karar bermek işlerinde howply roluny ýene bir gezek açdy. Gawaýide ýerleşýän ABŞ-nyň Pacificuwaş ummanyň ýörite operasiýa serkerdeliginde işleýän analitik, açyk çeşme maglumatlaryny we gizlin signal intellektini sintezlemek üçin ulanýan emeli intellekt bilen goldanýan söhbetdeşlik, bütin dünýäde betbagtçylyga sebäp boldy.

Emeli intellekt galýusinasiýasy söweş uçarlaryny getirdi

Emeli intellekt algoritmi Hytaýyň baýdakly ýük gämisiniň Easternakyn Gündogar suwlarynda ýüzýän ýadro ýaraglarynyň böleklerini alyp barýandygy barada düýbünden esassyz derňew döretdi. Ulgam tarapyndan garaşsyz çeşmelerden berlen bu möhüm maglumatlary tassyklamagyň ýerine, bellenen analitik ony şol bir emeli intellekt guralyny ulanyp resmi harby aňtaw hasabatyna öwürdi. Bu hasabat ýokary buýruk derejelerine tiz ýetirilenden soň, Pentagon hüşgär boldy. ABŞ söweş uçarlary nädogry maglumatlara laýyklykda gyssagly kömek kody bilen uçup barýarka, ABŞ-nyň Harby deňiz güýçleriniň doly enjamlaşdyrylan işgärleri Hytaý gämisine garşy operasiýa geçirmek üçin ähli taýýarlyklaryny tamamlady.

Çep minutlaryň öňüni alýan köpçülikleýin betbagtçylyk

Iki ýadro güýjüni biri-birine garşy goýjak operasiýa başlamazyndan birnäçe minut öň harby işgärler hasabatdaky maglumatlaryň dogrulygyny sorag astyna aldylar. Çuňňur gözden geçirilenden soň, sorag edilýän aňtawyň takyk esaslarynyň ýokdugyna we emeli intellektiň bu galp maglumatlary tehniki edebiýatda "galýusinasiýa" diýilýän gurluş ýalňyşlygy netijesinde öndürendigi düşündirildi. Operasiýanyň soňky minutda ýatyrylmagy bilen Hytaý gämisine garşy fiziki gatyşma togtadyldy we global söweşiň howpy abanýardy.

Pentagonda ara alnyp maslahatlaşylan howpsuzlyk teswirnamasynyň ýoklugy

Bu çynlakaý krizis, ABŞ-nyň harby we aňtaw gulluklarynda emeli intellektiň ulanylmagy bilen baglanyşykly howpsuzlyk gowşaklyklaryny sorag astyna aldy. Harby hünärmenler dürli bölümleriň emeli intellekt gurallaryny çalt işleýändigini, ýöne bu ulgamlardan alnan netijeleri barlamak üçin umumy howpsuzlyk protokolynyň ýokdugyny nygtaýarlar. ABŞ-nyň Goranmak ministrliginiň çäginde emeli intellekt tarapyndan adam gözegçiligini geçirmek üçin taýýarlanan hasabatlary talap edýän adaty prosedura entek güýje girmedi. Goranmak ministri Pit Hegsetiň ýylyň başynda yglan eden emeli intellekt strategiýasynyň howpsuzlyk barlaglaryna däl-de, millionlarça harby işgärlere bu tehnologiýanyň çalt berilmegine gönükdirilendigi aýdylýar.

Möhüm Trump-Si Szinpin sammitinden öň uly dartgynlyk

Bu dawa-jenjeliň döremegi, diplomatiýa taýdan gaty duýgur döwre gabat geldi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Hytaýyň prezidenti Si Szinpiniň 24-nji sentýabrda Ak tamda geçirilen möhüm sammitinden öň bolup geçen bu ösüş, emeli intellekt dolandyryşy we harby çäklendirmeler meselesini iki lideriň gün tertibinde goýdy. Hünärmenler, emeli intellekt tarapyndan öndürilen ýalan maglumatlara esaslanýan harby interwensiýanyň, ýadro güýji bolan iki ägirtiň arasynda yzyna dolanyp bolmajak söweşe sebäp bolup biljekdigini duýdurýarlar.