Eýrana Trumpyň ýadro ýaragy barada duýduryş: Mümkin netijeler näme?

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Fransiýanyň Ewian-les-Baýns şäherinde geçirilen G7 sammitinde Eastakyn Gündogardaky dartgynlyk barada möhüm beýanat berdi. Kataryň emiri Şeýh Tamim bin Hamad Al Tani bilen duşuşygyndan soň metbugata beren beýanatynda Trump, ýadro ýaragyna eýe bolsa, Eýranyň nähili agyr netijelere sezewar boljakdygy barada duýduryş berdi.

Trump we Eýran şertnamasynyň jikme-jiklikleri

Trump Eýran bilen baglaşylan şertnamanyň adalatly ylalaşykdygyny aýtdy. Ylalaşygyň esasynyň Eýranyň ýadro ýaraglary programmasyny togtatmakdygyny aýdyp, bu ýagdaýyň Eastakyn Gündogarda durnuklylygy saklamak üçin möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy. Maliýe çeşmelerini Eýrana geçirmeýändiklerine ünsi çeken Trump, şu şertnama bilen ýadro ýaragyny döretmek mümkinçiliginiň doly ýok ediljekdigine ynanýandygyny aýtdy.

Trump Eýran ýadro ýaragyna eýe bolsa, sebitdäki deňagramlylygyň çynlakaý pese gaçjakdygyny öňe sürdi. Ysraýyl we beýleki Easternakyn Gündogar ýurtlary üçin uly howp döredýän şeýle ssenariýanyň kabul edilip bilinmejekdigini aýtdy. Eýranda ýadro ýaragy bar bolsa, munuň Ysraýyla we beýleki soýuzdaş ýurtlara zyýanly täsir edip biljekdigini aýtdy.

Eastakyn Gündogarda durnuklylygy gözlemek

Trump Eýranda re changeimi üýtgetmek maksatlarynyň ýokdugyny, geçmişde re changeimi üýtgetmek synanyşyklarynyň köpüsiniň başa barmandygyny aýtdy. Muňa derek, häzirki hökümet bilen rasional gepleşik gurandyklaryny aýtdy. Tähran administrasiýasynyň işgärlerinde uly ýitgi çekendigini öňe süren Trump, häzirki wagtda has logiki we paýhasly liderler bilen işleşýändigini aýtdy.

Sebitdäki beýleki meseleler barada durup geçip, Hizbullah bilen dowam edýän pes intensiwlikli söweş we Siriýadaky ýagdaýlar barada gürrüň berdi. Siriýada möhüm jogapkärçiligi öz üstüne alandygyny aýdyp, ýurdy dolandyrmakda möhüm rol oýnandygyny aýtdy. Siriýanyň prezidenti Ahmed Şaranyň Hizbullahy gowy dolandyrýandygyny, ýöne olary halamaýandygyny aýtdy.

Ysraýyl we Liwana garaýyşlar

Ysraýylyň Hizbullah bilen uzak wagtdan bäri alyp barýan göreşine ünsi çekip, Trump Beýrutda hüjümiň wagtyndan nägileligini bildirdi. Ysraýylyň Liwana we Hizbullaha garşy has çalt hereket etmelidigini öňe sürdi. Ol Liwanyň geçmişde beýik ýurtdygyny, emma häzirki wagtda ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny aýtdy. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen gatnaşyklarynyň gowydygyny, ýöne Netanýahunyň Liwan meselesinde has jogapkärçilikli hereket etmelidigini aýtdy.

Trump Netanýahunyň ABŞ-nyň öňki prezidenti Barak Obamadan Waşingtonda şertnama baglaşmazlygyny we Obamanyň Ysraýylyň ýerine Eýranyň tarapyny tutandygyny öňe sürdi. Bu ýagdaýyň ABŞ-nyň Ysraýylyň howpsuzlygyny üpjün etmek kararyna täsir edýändigini aýtdy.

Katar we ykdysady gatnaşyklar

Kataryň emiri Şeýh Tamim bin Hamed Al Tani Trumpyň ýolbaşçylaryna minnetdarlyk bildirdi we Eastakyn Gündogaryň möhüm döwürleri başdan geçirýändigini we sebit üçin Eýran bilen baglaşylan şertnamanyň möhümdigini aýtdy. Geçen ýyl Trumpyň Katara eden saparyndan soň iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklaryň pugtalanandygyny we söwda hyzmatdaşlygynyň 1,2 trillion dollara ýetjekdigini aýtdy. Nuclearadro ýaragyna eýe bolsa, Eýranyň ýüzbe-ýüz boljak agyr netijeleri sebitde durnuklylygy üpjün etmek üçin edilmeli ädimleriň möhümdigini görkezýär. Katar bilen ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak sebit hyzmatdaşlygynyň möhümdigini bellemek bilen bir hatarda, Ysraýyl bilen Liwanyň arasyndaky dartgynlygy çözmek üçin başlangyçlaryň derwaýysdygyny görkezýär.