“Fitch” nebit krizisi sebäpli global ösüş çaklamalaryna täzeden seredýär

Halkara karz reýting gullugy Fitch Ratings 2023-nji ýylyň iýunynda çap edilen Global Ykdysady Ylmy Hasabatynda dünýä ykdysadyýetine bolan ösüş garaşyşlaryny täzeledi. Hasabatda ABŞ-Eýran dartgynlygy sebäpli ýüze çykan nebit krizisiniň täsiri nygtaldy we bu krizisiň global ykdysady ösüşe basyş edýändigi aýdylýar. Nebitiň bahasynyň duýdansyz ýokarlanmagy sebäpli 2023-nji ýylda dünýädäki ösüş garaşyşy 2,6 göterimden 2,4 göterime çenli azaldy. Bu ýagdaýyň hakyky aýlyk hakynyň azalmagyna, sarp edijileriň çykdajylarynyň azalmagyna we kärhanalaryň çykdajylarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolandygy mälim edildi. Emeli intellekt pudagyndaky ösüşleriň we maýa goýumlarynyň dünýä söwdasyna we esasanam Aziýa ýurtlarynyň eksportyna oňyn goşant goşýandygy nygtaldy. Bu ýagdaýyň global ykdysady işleriň doly togtadylmagyna päsgel berendigi mälim edildi.

ABŞ we ozewro zonasynyň ykdysady çaklamalary

ABŞ ykdysadyýetine baha berlende, şu ýylky ösüş garaşyşy 2,2 göterimden 1,9 göterime çenli azaldyldy. 2024-nji ýylda şuňa meňzeş ösüş depginine garaşylýar. Ozewro zonasy üçin 2023-nji ýyldaky ösüş çaklamasy 1,3 göterimden 0.9 göterime çenli azaldy. Geljek ýyl ozewro zonasynyň 1,1 göterim ösmegine garaşylýar.

Hytaý we Türk ykdysadyýetine garaşylýan zatlar

Hytaý ykdysadyýetiniň 2023-nji ýyldaky ösüş çaklamasyna oňyn garaldy. Hasabatda Hytaýyň şu ýyl ösüşe garaşmagy 4,3 göterimden 4,6 göterime çenli ýokarlandy. Türk ykdysadyýetiniň çaklamalarynda şu ýyl 2,8 göterim, indiki ýyl üçin 4,4 göterim ösüş gazanyldy. Bu sanlar mart aýynda has ýokary ösüş depginini görkezdi.

Nebit krizisi we global pul syýasatlaryna täsiri

Hormuz bogazynyň 14 hepde ýapyk bolmagyna we Brent nebitiniň ortaça bahasynyň bir barrele 87 dollara çenli ýokarlanmagyna garaşylýar. Bu ýagdaýyň, 1970-nji ýyllardaky nebit krizisinden has agyr bolsa-da, inflýasiýa täsiriniň bardygy aýdyldy. Merkezi banklar bu nyrhlaryň hemişelik täsir etmeginden alada galýarlar.

Merkezi banklaryň göterim syýasatlary

“Fitch” -iň hasabatynda ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) we Angliýa Bankynyň (BoE) şu ýyl göterim mukdaryny hemişelik saklamagy meýilleşdirýändigi çaklanylýar, ýöne 2027-nji ýylda göterimler ýokarlanar. Netijede.

Netijede, global ykdysady ösüşe nebitiň bahasynyň üýtgemeginiň basyşy dowam edýärkä, emeli intellekt maýa goýumlary we Aziýa söwdasy bu täsirlerde ýeňilleşdiriji rol oýnaýar. Merkezi banklar, beýleki tarapdan, bahalaryň çökmegine garşy seresaply syýasaty alyp barýarlar. Geljekdäki ykdysady ösüşler bu parametrleriň täsiri bilen emele geler.