"Folklend adalary" Ysraýyl bilen Angliýanyň arasyndaky dartgynlyk: Ben-Gwirden Argentinanyň radikal çykyşy

London hökümetiniň basyp alnan Günbatar Şeriýadaky Ysraýylyň bikanun ilatly ýerlerinden import ediljek täjirçilik önümlerine garşy täze sanksiýalary taýýarlaýandygy baradaky aýyplamalar Tel Awiw liniýasynda uly diplomatik krizise sebäp boldy. Angliýanyň bu ädimine Ysraýyl ministrleriniň agzalary göni Londonyň administrasiýasyna gönükdirilen berk sözler aýtdy.

Ysraýyl ministri Ben-Gwiriň "Folklend" Angliýa garşy hereketi

Ysraýylyň aşa sagçy Milli howpsuzlyk ministri Itamar Ben-Gvir sosial media platformasynda çap eden beýanynda Angliýanyň özygtyýarly hukuklaryny gönüden-göni nyşana aldy. Ben-Gvir Ysraýyl hökümetiniň Folklend adalaryny Argentinanyň territoriýasy hökmünde resmi taýdan ykrar etmegiň wagtynyň gelendigini öňe sürdi. Adalaryň geçmişde Iňlis goşunlary tarapyndan Argentina halkyndan zor bilen alnandygyny öňe süren sagçy ministr, Londona bildirilýän aýyplamalaryň mukdaryny artdyrdy.

Ben-Gvir Angliýanyň diňe bir adalary basyp almaýandygyny öňe sürüp, sebitdäki nebit gözleg işlerine hem ünsi çekdi we London administrasiýasynyň Argentinanyň halkynyň tebigy baýlyklaryndan peýdalanýandygyny we sözüň doly manysynda pul ogurlandygyny öňe sürdi. Şunuň bilen baglylykda Ben-Gvir Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu -a açyk jaň edip, Folklend adalarynda Argentinanyň özygtyýarlylygynyň resmi taýdan ykrar edilmegini we Angliýanyň sebitde bolmagy dowam edýänçä bu ýurda garşy sanksiýalaryň girizilmegini isledi.

Sagçy ministrlerden biri-birine gödek reaksiýalar

Ben-Gvir Angliýanyň sanksiýa meýilnamalaryna reaksiýa bildiren ýeke-täk adam däldi. Ministrler kabinetiniň beýleki sagçy agzasy Maliýe ministri Bezalel Smotriç ozal Londonyň sanksiýalar girizmek niýetine jogap hökmünde düýpli ädim ätmelidigini öňe sürüp, berk çykyş etdi. Smotriç hökümeti Iňlisleriň Ysraýyldaky ilçisi Simon Waltersiň haýal etmän deportasiýa edilmegine çagyryp, diplomatik köprüleri ýakmak barada duýduryş berdi.

Folklend adalary krizisi: Taryhy maglumatlar we özygtyýarlylyk jedeli

Angliýa bilen Argentinanyň arasynda Günorta Atlantik ummanynda ýerleşýän Folklend adalarynyň özygtyýarlylyk ýagdaýy, iki ýurduň arasynda bir asyrdan gowrak wagt bäri çözülmedik hroniki krizis bolup galýar. Takmynan 12 müň inedördül kilometre barabar bu adalar topary, 1833-nji ýylda Angliýanyň ilkinji gezek özygtyýarlylyk yglan eden üstünden geografiki taýdan Argentinanyň günorta çetinde ýerleşýär. Häzirki wagtda bu adalar Angliýanyň daşary ýurtlary bolup, goranmak we daşary syýasatda bütinleý Londona garaşly.

Ispaniýanyň kolonial dolandyryşyndan garaşsyzlyk alandan soň, Argentina "Malwinalar" diýip atlandyrýan bu adalaryň geografiki we kanuny taýdan territorial bitewiliginiň tebigy bölegidigini we miras galandygyny öňe sürýär. Iki ýurduň arasyndaky bu dartgynlyk 1982-nji ýylyň 2-nji aprelinde gyzgalaňly söweşe öwrüldi. Taryhda "Folklend söweşi" diýlip atlandyrylan we takmynan 6 hepde dowam eden ganly harby göreşden soň Iňlis goşuny ýeňiş gazandy we adalara gözegçiligini berkitdi.

Sebitde ýaşaýan ýerli ilatyň syýasy islegi Angliýa bilen gatnaşyklary saklamakdyr. 2013-nji ýylda takmynan 2500 adamyň ýaşaýan adalarynda geçirilen resmi referendumda halkdan "Angliýanyň daşary ýurtlary hökmünde galmak isleýärsiňizmi?" Sorag berildi. Saýlaw gutusynyň netijelerinde, saýlawçylaryň aglaba köplügi, 99,8 göterim "Hawa" ses berdi we Iňlisleriň gol astynda galmagy makul bilýändiklerini mälim etdi.