“Gezi Park” protestleriniň 13-nji ýylynda basgançaklar we hukuk amallary

Gezi seýilgähinde protestleriň başlananyna 13 ýyl boldy. 2013-nji ýylyň 27-nji maýynda Taksim pyýadalaşdyryş taslamasynyň çäginde agaçlary göçürmek üçin başlanan demonstrasiýa tutuş Türkiýe täsir etdi. Bu wakalar tutuş ýurtda uly nägilelik döretdi we dürli jemgyýetçilik, syýasy we hukuk ösüşlerine sebäp boldy.

Gezi seýilgähinde nägilelikler nädip başlandy?

Gezi seýilgähindäki wakalar Taksim meýdanyndaky agaçlaryň aýryljakdygy we başga ýere göçüriljekdigi yglan edilende başlandy. 2013-nji ýylyň 27-nji maýynda başlanan bu hereketler tiz wagtdan giň gerimli proteste öwrüldi we tutuş ýurtda täsir galdyrdy. Protestler dürli toparlaryň gatnaşmagynda ösdi we hökümetiň syýasatlaryna garşy umumy garşylyk hereketine öwrüldi.

Polisiýanyň gatyşmagy we protestleriň bes edilmegi

Howpsuzlyk güýçleri 15-nji iýunda Gezi seýilgähine girdiler, gözegçilik gurup, protestleri bes etdiler. Bu etapda terrorçylyk guramalaryna degişli baýdaklar açyldy we demonstrasiýa wagtynda şygarlar ýaňlandy. Çäreler wagtynda jemgyýetçilik emlägine uly zyýan ýetdi; 46 jemgyýetçilik binasy, 231 polisiýa ulagy we 44 tiz kömek ulagy ulanyp bolmaýar, üstesine-de 326 iş ýeri we 201 ulag weýran edildi, 80 şäher awtobusy we 85 awtobus duralgasy oda berildi. Stambulyň Baş prokuraturasy tarapyndan geçirilen derňewde "ýaragly terror guramasyna agza bolmak we oňa kömek etmek" aýyplamasy ilkinji gezek 2013-nji ýylyň 14-nji iýunynda gün tertibine getirildi. SDP agzasy Ulaş Baýraktaroğlu ýaly dört şübheli tussag edildi. "Beşiktaş" janköýerler toparynyň Çarşiniň käbir agzalary "6136 belgili ýarag kanunyna garşy" aýyplanyp tussag edildi.

Meşhur adamlar we synaglar

Gezi seýilgähinde bolup geçen wakalaryň möhüm atlaryndan biri bolan Sabri Çelebi aktiwistlere hüjüm edenligi üçin tussag edildi we 3 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Şeýle hem, bir aýala şikes ýetirendigi üçin oňa 9 müň lira jerime salyndy. Elwanyň ölümi protestleriň güýçlenmegine sebäp boldy. Bu prosesiň dowamynda 131 adam tussag edildi. Berkin Elwanyň jaýlanyşynda atylan Burak Can Karamanoğlu hem öldi. Polisiýa işgäri F.D. Elwanyň ölümi bilen baglanyşykly. Oňa "bilkastlaýyn adam öldürmek" üçin kazyýet işi açyldy we F.D. 16 ýyl 8 aý azatlykdan mahrum edildi.

Çadyrlary ýakmak hadysasy we onuň netijeleri

Stambul şäher häkimliginiň polisiýa toparlaryna Gezi seýilgähiniň protestleriniň başlamagyna sebäp bolan çadyrlary ýakmak hadysasy barada kazyýet işi açyldy. Şol wagt Stambul polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Ramazan Emekli "wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak" we "ot ýakmak üçin" sud edilipdi we 10 aý azatlykdan mahrum edilipdi, ýöne hökümiň yglan edilmegi yza süýşürildi. Gezi Park derňewiniň çäginde "Türkiýe Respublikasynyň hökümetini agdarmak synanyşygy ýa-da borçlaryny ýerine ýetirmeginiň öňüni almak" üçin 16 şübheli şübheli aýyplama bildirilip, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilmegi talap edildi. Kazyýetde geçirilen kazyýet işinde Osman Kawala ýaly günäkärlenýänler aklandy. Şeýle-de bolsa, Kawala 15-nji iýuldaky döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň çäginde tussag edildi we ýene tussag edildi.

Çarşy kazyýet işi we kanuny amallar

"Beşiktaş" janköýer topary Çarşy ýaly 35 adama "Türkiýe Respublikasynyň hökümetini agdarmak synanyşygy ýa-da zorluk bilen ulanmak ýa-da zorluk bilen ulanmak" sebäpli aýyplama bildirildi. Günäkärlenýänleriň hemmesi aklandy, ýöne baş prokuratura bu karara garşy çykdy. Wakalardan soň başlanan hukuk amallary henizem ara alnyp maslahatlaşylýar. Bu ýagdaýlaryň nähili gutarjakdygy we wakalaryň sosial täsirlerine geljekde nähili baha beriljekdigi bilesigelijilik meselesi bolup galýar. Gezi Parkyň täsiri diňe bir hukuk pudagynda däl, eýsem jemgyýetçilik we syýasy derejede uzak wagtlap ara alnyp maslahatlaşyljak ýaly.