Syrly Kahokiýa: Ýitirilen şäherde şok ediji däp-dessurlar

MILLIYET.COM.TR - Bir wagtlar ajaýyp şäher bolan Kahokiýa ýene-de Britaniýa metbugatynyň ünsüni özüne çekdi. Häzirki wagtda ABŞ-da ýerleşýän bu gadymy şäher asyrlar ozal iň ýokary derejede bolanda birden terk edildi. Häzir arheologlar bu ýitirilen siwilizasiýanyň galyndylaryny we onuň yzda galdyran syrlaryny derňeýärler.

Kahokiýanyň ýiten şäheriniň taryhy

“Daily Express” gazetiniň habaryna görä, Kahokiýa takmynan 1000-nji we 1350-nji ýyllary aralygynda möhüm ilatly ýer bolupdyr. Iň ýokary derejede onuň ilaty London we Pariž bilen bäsleşipdi, ýöne 1350-nji ýyla çenli ol düýbünden boşap galypdyr. Häzirki wagtda bu ýiten şäheriň terk edilmeginiň we onuň nähili gülläp ösmeginiň sebäpleri syr bolmagynda galýar.

Ägirt uly gurluşlar we ilat

Kahokiýanyň ilatynyň 10,000 bilen 20,000 aralygynda diýlip çaklanylýar, käbir ylmy işgärler onuň has hem ýokary bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar. Bu şäher Demirgazyk Amerikadaky iň uly ilatly ýerleriň biri hasaplanýar we 120-den gowrak toprak depeleri, ägirt uly esasy depeleri we beýikligi 30 metrden geçýän emeli depeleri bilen tapawutlanýar. Bu desgalar millionlarça kub metr toprak ulanylyp, doly adam zähmeti bilen guruldy.

Dabaralaryň gorkunç yzlary

Arheologik gazuw-agtaryş işleri Kahokiýada köpçülikleýin jaýlanan ýerleri tapdy. Bu ýerlerde esasan ýaş gyzlaryň galyndylary bar, käbir pidalaryň bogulmakdan ýa-da gan ýitirmekden ölendigi anyklandy. Bölünen erkekleriň galyndylary hem tapyldy. Bilermenler bu tapyndylaryň gurbanlyk däpleriniň we içerki sosial zorlugyň bardygyny görkezýär diýip pikir edýärler.

Köp medeniýetli şäher

Kahokiýa dürli sebitlerden gelen jemgyýetleriň bilelikde ýaşaýan köp medeniýetli merkezdi. Naçez, Çoktaw we Ofo ýaly jemgyýetlerden gelen adamlar şol ýerde ýaşaýardylar. Şäheriň meýilleşdirilen gurluşy üns çekiji; käbir ylmy işgärler Kahokiýanyň tötänleýin ösmän, eýsem meýilleşdirilen şäher bolandygyny öňe sürýärler. Tomas Emerson bu häsiýetleriň şäheri şäher meýilnamasynyň ajaýyp mysalyna öwürýändigini belleýär.

Kahokiýanyň dini we astronomiki ähmiýeti

Kahokiýa diňe bir ykdysady merkez hökmünde däl, eýsem dini merkez hökmünde hem tanalýardy. Şäheriň gurluşlarynyň Günüň hereketi we gün-gün deňleşmesi ýaly astronomik wakalara laýyklykda düzülendigi bellenilýär. Jeýms Braun Kahokiýany taryhdaky ýeterlik derejede resmileşdirilmedik beýik siwilizasiýalaryň biri hökmünde häsiýetlendirýär.

Çökmek we terk etmek

Kahokiýanyň terk edilmeginiň anyk sebäpleri belli däl. Käbir bilermenler daşky gurşaw faktorlaryny görkezýärler, beýlekileri bolsa içerki sosial çökgünligi we dini özgerişleri öňe sürýärler. Hatda ýerli halkyň sözlü taryhlarynda hem 1350-nji ýyl töwereginde doly boşalyp giden şäher barada ygtybarly maglumatlar ýok. William Iseminger şäherde täzeden gurulmagyň alamatlarynyň daşarky howpuň mümkinçiligini aradan aýyrmaýandygyny belleýär.

Unudylan Siwilizasiýa

Demirgazyk Amerikanyň taryhyndaky uzak wagtlap üns berilmedik beýik siwilizasiýa bolan Kahokiýa häzirki zaman arheologik barlaglary arkaly gaýtadan ýagtylyga çykaryldy. Bu ýatdan çykarylan şäher henizem köp syrlary saklaýar we ylmy işgärler üçin esasy gyzyklanma nokady bolmagynda galýar.