Gözegçilik tehnologiýalary: Gizlinligiň çäklerini giňeltmek

Gözegçilik tehnologiýalary şahslaryň şahsy maglumatlarynyň elýeterliligine we yzarlanmagyna düýpli täsir edip, gizlinligiň çäklerini giňeldýär. Anadolu agentliginiň "Tehnokratiýa we Tehnofaşizm" atly derňew hasabatynda bu tehnologiýalaryň şahslaryň enjamlaryndan alnan maglumatlary nähili ulanyp biljekdigi we olaryň jemgyýete täsiri çuňňur öwrenilýär.

Gözegçilik tehnologiýalarynyň ösmegi

“Palantir” ýaly tehnologiýa ägirleri adamlaryň kimligini we hereketlerini dürli maglumat nokatlary, şol sanda ýüz tanamak, telefon tutma nagyşlary we Wi-Fi signallary arkaly seljermek ukybyna eýedirler. Şeýle tehnologiýalar şahsy durmuşyň gizlinligine çynlakaý howp döredip biler.

Günorta Koreýanyň Çonnam Milli Uniwersitetinde geçirilen bir gözleg, adamlaryň ýöreýiş dizaýnlaryny jübülerinde göterilýän jübi telefonlardaky akselerometrler arkaly 92 göterime çenli takyklyk bilen anyklap bolýandygyny görkezdi. Bu, jübi telefonlardaky iň az mukdardaky maglumatlaryň hem gözegçilik maksatlary üçin ulanylyp bilinjekdigini görkezýär.

Ultrases signallary we gizlin gözegçilik

Germaniýanyň Braunşweýg Tehniki Uniwersitetinde çap edilen makalada smartfonlaryň adamlar eşidip bilmeýän ýygylyklardaky ultrases signallaryny nähili duýýandygy öwrenildi. 20 kHz çenli ýygylyklary duýup bilýän smartfon mikrofonlary telewizor we web sahypalary ýaly çeşmelerden signallary ýazga alyp bilýär.

Makalada bu signallaryň Android telefonlaryndaky programmalar tarapyndan fonda yzygiderli gözegçilik edilýändigi we enjam maglumatlaryny ýygnaýandygy aýdylýar. Bu bolsa adamlaryň özüni alyp barşyny we endiklerini yzarlamaga, şeýle hem olaryň kimligini anyklamaga mümkinçilik berýär.

Ulaglary yzarlamak we gizlinlik meseleleri

Hytaýyň Beýhang uniwersitetinde geçirilen gözleg, awtoulaglaryň syýahat ugurlaryny awtomatiki belgi belgilerini tanamak (APR) maglumatlaryndan ýokary takyklyk bilen täzeden gurup boljakdygyny görkezdi. Bu bolsa, gözegçilik infrastrukturasyndaky kemçiliklere garamazdan, şäherleriň içinde awtoulaglaryň hereketini yzarlap bolýandygyny görkezýär.

Bu görnüşli maglumatlar diňe hukuk goraýjy edaralar üçin däl, eýsem gözegçilik ulgamlaryny ulanýan kompaniýalar üçin hem gymmatly maglumatlary hödürläp biler. Ulaglary yzarlamak adamlaryň gündelik durmuşynyň jikme-jik kartasyny döretmek üçin ulanylyp bilner.

Klawiatura basyşynyň kimlik seljermesi

Kompýuterlerdäki düwme basyşlary hem şahsyýeti tassyklamak üçin ulanylyp bilner. "Future Generation Computer Systems" žurnalynda çap edilen bir gözlegde düwmeleriň basyş dinamikasynyň ulanyjylaryň şahsyýetini tassyklamak üçin nähili ulanylyp bilinjekdigi öwrenildi. Bu usul ulanyjylaryň özboluşly düwme basyş nusgalaryny kesgitlemek arkaly 83 göterimden 92 göterime çenli takyklyk derejesine ýetdi.

Düwme basyşlarynyň el ýazuwyna meňzeş özboluşly biometrik gol döredip biljekdigi we parol esasyndaky tassyklama bilen birlikde ulanylyp biljekdigi aýdylýar.

Gözegçilik tehnologiýalary şahslaryň şahsy durmuşyna çynlakaý howp döredýär. Bu ulgamlar şahsy maglumatlaryň yzarlanmagyny ýokarlandyrýar, şol bir wagtyň özünde şahslaryň şahsy durmuşyna bolan hukugyny kynlaşdyrýar. Geljekde, bu tehnologiýalaryň ulanylyşy artdygyça, has giňişleýin düzgünlere zerurlyk has-da aýdyňlaşyp biler.