Günbatar azerbaýjanlylaryň gaýdyp gelmek hukugy we halkara hukugy

ABŞ-nyň paýtagty Waşingtonda ýerleşýän Rassel Senatynyň edara binasynda geçirilen konferensiýada Günbatar azerbaýjanlylaryň gaýdyp gelmek hukugy we bu mesele boýunça halkara hukugynyň nähili durmuşa geçirilmelidigi ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu çäre Baku kärhana topary tarapyndan gurnaldy we alymlary, aklawçylary, syýasy bilermenleri we halkara jemgyýetçiliginiň wekillerini bir ýere jemledi. Maslahata gatnaşyjylar gaýdyp geliş prosesleri we bosgun krizisleriniň hemişelik çözgütlerini gözlemek meselesini ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle hem, bu çäre dürli sebitlerden alnan mysallara baha bermek arkaly iş ýüzünde ýüze çykan kynçylyklary ýüze çykardy. Abbasow Günbatar azerbaýjanlylaryň mejbury göçmek we göçürmek proseslerine halkara hukugynyň çäginde baha berilmelidigini aýtdy. Abbasow Günbatar Azerbaýjanlylaryň 20-nji asyryň dowamynda dört dürli döwürde zor bilen göçürilendigini we 1905, 1918, 1948 bilen 1987-1991-nji ýyllar aralygynda bolup geçen wakalaryň ähmiýetine ünsi çekdi.

Mejbury göçürmegiň täsiri

Abbasow ýüzlerçe adamyň janyna kast edilendigini we köp adamyň gynamalara sezewar edilendigini aýtdy. Takmynan 300 müň azerbaýjanlynyň Ermenistan tarapyndan zor bilen göçürilendigini mälim eden Abbasow, Günbatar Azerbaýjanlylaryň yzyna gaýdyp gelmek talaplarynyň Ermenistanyň özygtyýarlylygy üçin kyn däldigini aýtdy. Bu hukuk, Adam hukuklarynyň alhliumumy Jarnamasy we 1951-nji ýylda Bosgunlaryň ýagdaýy bilen baglanyşykly Genevaenewa konwensiýasy ýaly halkara kadalar bilen ykrar edildi. Käbir krizisleriň halkara gün tertibinde giňden ornaşandygyny, ýöne şuňa meňzeş beýleki wakalaryň ýeterlik ünsi çekmändigini aýtdy. Halkara kadalarynyň talaplaryna laýyklykda adalatly çemeleşilmelidigini öňe sürdi.

Öz ykbalyňy kesgitlemek hukugy we ähliumumy ülňüler

Maslahata gatnaşan beýleki çykyş edenler öz ykbalyňy kesgitlemek hukugynyň we gaýdyp gelmek hukugynyň halkara hukuk ulgamynyň esasy ýörelgeleriniň biridigini aýtdylar. Bu hukuklary durmuşa geçirmekde syýasy çemeleşmelerden garaşsyz ähliumumy we deň ölçegleriň kabul edilmelidigi nygtaldy.

Halkara gaýdyp gelmegiň jogapkärçiligi

Şeýle hem zor bilen göçürilen jemgyýetleriň howpsuz, meýletin we abraýly gaýdyp gelmegini üpjün etmek halkara jemgyýetçiliginiň umumy jogapkärçiligi bolandygy mälim edildi. Halkara guramalar we döwletler bu mesele boýunça has yzygiderli syýasatlary işläp düzmäge çagyryldy.

Şeýle wakalaryň halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekmekde we çözgütlere gönükdirilen syýasatlary işläp düzmekde möhümdigi aýdyldy. Geljekde şeýle konferensiýalaryň has köp geçirilmegine we meseleleriň halkara platformalarynda has giňişleýin ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýar.