Gyzyl deňzden Ortaýer deňzine göçüp barýan görnüşler deňiz ekosistemasyny üýtgedýär

Howanyň üýtgemeginiň we Sues kanalynyň täsiri astynda Gyzyl deňzden Ortaýer deňzine keseki görnüşleriň göçmegi deňziň aşagyndaky ýaşaýyş deňagramlylygyny düýpgöter sarsdyrýar. Akdeniz uniwersitetiniň balykçylyk fakultetiniň agzasy Prof. Doktor Mehmet Gökoğlu bu ekologiki üýtgeşmäniň diňe görnüşleriň dürlüligini ýokarlandyrman, eýsem Ortaýer deňziniň ýerli jandarlarynyň arasyndaky iýmitleniş we ýaşaýyş gatnaşyklaryny düýpgöter üýtgedendigini aýtdy.

Ativeerli jandarlara invaziv görnüşleriň uly basyşy

Ortaýer deňzinde özboluşly, duýgur ekosistemanyň we ýerli görnüşleriň bardygyny ýatladýan professor doktor Mehmet Gökoğlu täze gelen keseki görnüşleriň sebitde ýerleşmek döwründe ýerli jandarlar bilen yzygiderli bäsleşýändigini aýtdy. Gökoğlu, daşardan gelýän bu jandarlaryň täze gurşawynda hemişelik ilat döretmek ukybynyň näderejede çydamlydygyny we güýçlidigini subut edýändigini aýtdy. Bu çydamly gurluş Ortaýer deňziniň ýerli görnüşlerine çynlakaý basyş edýär.

Gyzyl deňzinden emele gelen jandarlaryň käbiriniň ýerli görnüşler bilen birmeňzeş iýmit çeşmelerini paýlaşýandygyny mälim eden Gökoğlu, käbir ýyrtyjy keseki görnüşleriň ýerli balyklaryň ýumurtgalaryny, liçinkalaryny we gowurmalaryny iýmek arkaly ilatyň köpelmeginiň öňüni alýandygyny aýtdy. Bu ýagdaý, Ortaýer deňzinde paýlanýan ýerlerde we ýerli jandarlaryň gürlüginde düýpgöter üýtgeşmelere sebäp bolýar.

"Menýu" deňziň aşagynda üýtgedi: Täze ekologiki tertip

Gyzyl deňzinden göçüp barýan görnüşleriň Ortaýer deňzindäki azyk zynjyryna goşulmagy bilen täze ekologiki tertip döredilendigini mälim eden Gökoğlu, deňizde iýmitleniş endikleriniň özara üýtgändigini aýtdy. Gökoğlu "Gyzyl deňiz görnüşleri ozal iýmitleniş endiklerinde Ortaýer deňziniň jandarlaryny öz içine almaýardy; ýöne bu ýere göçenden soň Ortaýer deňziniň görnüşleri öz menýusyna girdi. Şonuň ýaly-da, Ortaýer deňziniň ýerli ýyrtyjylary ozal bilmeýän täze myhmanlaryny awlap başladylar. Özara iýmitleniş üýtgeýär."

Bu ekologiki üýtgeşmäniň, esasanam deňiz düýbünde (bentik zonada) ýaşaýan jandarlara has ähmiýetli we weýran ediji täsirleri bar. Gökoğlu, bu ýagdaýyň iň anyk mysaly hökmünde Ortaýer deňziniň kenarynda düýş gören düýşüne öwrülen Gyzyl deňizden gelýän puffer balygyny görkezdi.

Puffer balyk howpy we ykdysady ýitgiler

Gökoğlu invaziv görnüşler sebäpli dörän bu üýtgeşmäniň diňe bir ekologiki ölçeg bilen çäklenmän, eýsem balykçylyk pudagyna-da gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy. Gyzyl deňziň käbir keseki görnüşleriniň tutulyp, ykdysady gymmata öwrülip biljekdigini, ýöne sarp edilmeýän we puffer balygy ýaly täjirçilik gymmaty bolmadyk görnüşleriň deňizde ýaşaýan ýerlerini we azyk baýlyklaryny eýeleýändigini aýtdy. Gökoğlu "Iýmit paýlaşmak we giňişlik paýlaşmak bar. Biz keseki görnüşleriň käbirini ulanyp bileris. Şeýle-de bolsa, puffer balygy ýaly ulanylmaýan görnüşlerem bar. Şonuň üçin bu jandarlar giňişligi eýeleýär we ykdysady taýdan ulanyp bilmersiňiz. Onda uly ýitgi çekersiňiz" -diýdi. we deňiz ekosistemasyny goramagyň we dolandyrmagyň zerurdygyny aýtdy.