Halkara adalatdan gaçmagyň salgysy: Ysraýyl global jenaýatçylar üçin howpsuz mekana öwrüldi

Halkara hukugynyň kadalaryny we diplomatik tejribelerini yzygiderli bozýan we Palestina topraklarynda amala aşyrýan gyrgynçylyklary bilen dünýä jemgyýetçiliginiň pikirini özüne çekýän Ysraýyl, häzirki wagtda dünýäde gözlenýän meşhur jenaýatçylaryň, maliýe aldawçylarynyň we jynsy taýdan kemsitmeleriň gaçýan nokadyna öwrüldi. Korrupsiýadan adam alyp gaçmak, jynsy zorlukdan guramaçylykly kezzapçylyk ýaly köp agyr jenaýatlar üçin öz ýurtlarynda sud edilýän adamlar Ysraýyl tarapyndan berlen kanuny ýaraglar sebäpli adalat jogapkärçiliginden halas edilýär. Ysraýylyň halkara jenaýatçylaryň gaçybatalgasy hökmünde işlemegi global adalat mehanizmlerini we halkara howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny çuňňur sarsdyrýar.

Syýasy gepleşikleriň kölegesi bolan gaçgaklar: Tomas Zeronyň işi

Meksikanyň Jenaýat agtaryş bölüminiň öňki müdiri Tomas Zeron, Ysraýylyň ekstradisiýa etmekden düýbünden ýüz öwüren iň jedelli şahsyýetlerinden biridir. Meksikanyň FBI diýlip häsiýetlendirilýän agentligiň başlygy bolmazdan ozal Ysraýylda ýörite tälim alan Zeron, uniwersitetleriň onlarça okuwçysynyň alnyp gaçylmagyna, gynalmagyna we çözülmän öldürilmegine gönüden-göni gatnaşmakda aýyplanýar. Oňa garşy Interpol gyzyl habarnamasyna we Meksika hökümetiniň resmi we tutanýerli talaplaryna garamazdan, Ysraýyl bu ekstradisiýa edilmegine garşy. Syýasy analitikler Tel Awiw administrasiýasynyň bu garaýşynyň, Birleşen Milletler Guramasynyň platformalarynda Meksikanyň Ysraýyla bolan tankydy garaýşyny jezalandyrmak üçin surnaý kartoçkasy hökmünde ulanylýandygyny aýdýarlar.

Ukrainadan we Ysraýylyň gorag galkanyndan millionlarça dollar bikanun getirildi

Ysraýylyň gorag penjesinde pena tapýanlaryň arasynda öz ýurduna millionlarça dollar zyýan ýetiren ukrain täsirli şahsyýetleri bar. Ukrainada ýerleşýän pilotsyz uçar öndürijisi “Fire Point” -iň maliýe taýdan peýdalanýan Timur Mindiç, döwlet tarapyndan dolandyrylýan ýadro energiýa kompaniýasyny nyşana alýan 100 million dollarlyk ogurlyk işinde esasy şübheli diýlip yglan edilmezinden ozal Ysraýyla gaçdy. Edil şonuň ýaly-da, Ukrainanyň iň iri maliýe guramalarynyň biri bolan “PrivatBank” -yň Dolandyryjylar geňeşiniň öňki başlygy Oleksandr Dubilet 2016-njy ýylda hususylaşdyryş işinde azyndan 100 million dollar ogurlamakda günäkärlenýär. Ukrain häkimiýetleri tarapyndan geçirilen köp sanly jenaýat derňewlerine we ekstradisiýa haýyşlaryna garamazdan Ysraýyl administrasiýasy Dubilet bermekden ýüz öwürdi we şärik boldy.

Zergärçilik pudagynda maliýe girdejileri we uly aldawlar

Maliýe galplygy dünýäsinde öňdebaryjy aktýorlar hem Ysraýylda howpsuz gaçybatalga tapdylar. Ran Amiran we Pini Peter ady bilen tanalýan Malhaz Patarkazişwili ABŞ-nyň Gymmatly kagyzlar we bir Exchangea komissiýasy (SEC) tarapyndan “Spot Option” söwda söwda platformasy arkaly amala aşyran 100 million dollarlyk galplyk işi üçin gözlenýär. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň ýakyn dosty Piteriň ABŞ kazyýetleri tarapyndan 87 million dollar kompensasiýa tölemegi buýrandygyna garamazdan, Ysraýylyň goragy astynda bu karara garşy çykmagyny dowam etdirýär.

Beýleki tarapdan, transport pudagynda işleýän Ysraýylda ýerleşýän käbir öňdebaryjy kompaniýalar hem guramaçylykly kezzapçylyk usullary arkaly adamlary pida edýärler. “Advanced Moving Systems” ýaly kompaniýalar müşderileri arzan bahadan aldap, zatlaryny alýarlar, aşa köp töleg tölenýänçä girew alýarlar. Bu ulgamlar bilen baglanyşykly Ysraýyl şübheli onlarça adamyň adalatdan gaçyp, Ysraýyla gaçybatalga berendigi mälimdir.

Lýuks şaý-sepler dünýäsinde meşhur atlaryň biri bolan Mordekaý "Moti" Ferder, Ysraýyla gaçyp gidenleriň kerwenine goşulan başga bir atdy. Kaliforniýada ýerleşýän kaşaň şaý-sepler markasynyň eýesi Ferder, kompaniýasyny satmazdan ozal bahasynyň ýokarydygyny görkezmek üçin hasaplarda bidüzgünçilikler etmekde we ýüzlerçe million dollar karzyny gizlemekde günäkärlenýär. FBI tarapyndan başlanan uly göwrümli derňewden soň, Ferder 2025-nji ýylda Kaliforniýadan Tel Awiw şäherine gaçmagy we yzyny gizlemegi başardy.

Golliwudyň we diplomatik dünýäniň jyns jenaýatçylary Ysraýylda

Ysraýyl diňe bir maliýe jenaýatçylary üçin däl, eýsem jynsy zorlukda we çagalara zulum etmekde aýyplanyp ýurtlaryndan gaçyp giden meşhur atlar üçinem gaçybatalga boldy. Meksikanyň öňki diplomaty Andres Roemer 61 aýalyň zorlanmagy we jynsy taýdan zorlanmagy baradaky şikaýatlardan soň 2021-nji ýylda Ysraýyla gaçdy. Iýerusalimdäki kazyýet sebäbini ekstradisiýa etmek barada karar çykaran hem bolsa, Roemer Ysraýylda kaşaň öý tussaglygynda saklanýar we ekstradisiýa prosesi bilkastlaýyn çekilýär.

Golliwudyň tanymal reorsissýorlary Brett Ratner we Braýan Singer şuňa meňzeş aýyplamalar bilen Ysraýyla gaçybatalga berenleriň arasynda. Premýer-ministr Netanýahunyň ýakyn dosty we “Rush Hour” filminiň re directorissýory Brett Ratner 2023-nji ýylda toplumlaýyn seksual ýanamalar baradaky aýyplamalardan soň Ysraýyla gaçdy. “X-Men we Adaty şübheli” filmleriniň dünýä belli re directorissýory Braýan Singer 2020-nji ýylda çynlakaý jynsy zorluk, şol sanda çagalara zulum etmek aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolansoň, Ysraýyla gaçybatalga bermekden gaçmagy başardy.