Halkbank meselesinde täze döwür: 10 ýyllyk kanuny näbellilik gutarýar

Halkbank ABŞ -da esaslandyrylan uzak wagtlap dowam eden hukuk göreşinde möhüm tapgyry yzda galdyrýar. 10 ýyla golaý wagt bäri dowam edip gelýän bu iş, Nýu-Yorkorkuň günorta etraby üçin ABŞ-nyň etrap kazyýetiniň bu kazyýetiň ýatyrylmagy baradaky bilelikdäki haýyşy kabul etmegi bilen tamamlanýar. Bu ösüş, banka garşy gozgalan jenaýat işiniň ýapylmagyny aňladýar.

Halkbank işiniň gysgaça mazmuny we gerimi

Halkbankyň garşysyna gozgalan kazyýet işi halkara hukugyna we maliýe ulgamyna çuňňur täsir edýän proses hökmünde ünsi çekýär. Dos. Hajy Baýram Weli uniwersitetiniň professory. Doktor Levent Ersin Oraly bu işiň döwlet eldegrilmesizligi, halkara sanksiýalarynyň ulanylmagy we jenaýat adalatyny syýasylaşdyrmak ýaly köp nazary jedelleriň bardygyny aýdýar. Şol sebäpli kazyýet işiniň ýatyrylmagy diňe bir kanuny däl, eýsem diplomatik ýeňiş hem hasaplanýar. Bu model, prokuraturanyň aýyplamalary doly ýatyrmaýandygyny, belli bir talaplar we gözegçilik şertleri berjaý edilse, kazyýet işini bes edýändigini aňladýar. Oraly, Halkbankyň haýsydyr bir jenaýaty boýun almaýandygy we jerime tölemezligi bu işiň diplomatik girdejilerini hem öz içine alýandygyny aýtdy.

Hukuk we diplomatik täsirler

Dos. Doktor Oraly ABŞ-nyň Adalat ministrliginiň köpden bäri dowam edip gelýän kazyýet strategiýasyndan yza çekilmeginiň halkara hukugynda “talaplara laýyk gelýän sanksiýa ýüz tutmasy” çemeleşmesiniň beýanydygyny aýtdy. Kazyýet bilelikdäki haýyşy kabul edensoň, şol bir aýyplama bilen täze kazyýet işi açmak mümkin däl diýen ýaly. ABŞ-nyň jenaýat işinde kazyýetiň prokuraturanyň kazyýet işini ýatyrmak baradaky haýyşyny kabul etmegi häzirki kazyýet işini netijeli tamamlaýar.

Türkiýe-ABŞ gatnaşyklaryna täsiri

Bu kazyýet Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklarda ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän ynam meselesini görkezýär. Ankara bu prosese syýasy sebäpler hökmünde baha beren bolsa, Waşington üçin bu sanksiýalar we maliýe ulgamyny goramak meselesinde möhümdi. Şonuň üçin işiň soňy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklardaky başga bir möhüm jedeliň çözülmegini aňladýar.

Maliýe we ykdysady pikirler

Prof. Beýleki tarapdan, doktor Kerem Alkin Halkbank işiniň ýapylmagynyň diňe bank bilen çäklenmeýän oňyn täsirleri döredjekdigini aýdýar. Hususan-da, Türkiýanyň halkara maliýe ulgamy bilen gatnaşyklarynda “näbellilik mukdaryny” döredýän bu işiň soňy, ýurduň maliýe töwekgelçiligine oňyn täsir edip biler. Alkin, bu ösüşiň Türkiýanyň maliýe kadalaşdyrylmagynda möhüm tapgyr hökmünde görülýändigini nygtaýar.

Maýa goýumlaryna we maýa akymyna oňyn goşantlar

Alkin bu işiň ýapylmagyny Türkiýanyň töwekgelçilik mukdaryny azaltmakda we bank pudagyna halkara garaýşyny güýçlendirmekde möhüm ädim hasaplaýar. Bu oňyn täsirler gysga we uzak möhletde diplomatik we ykdysady ugurlarda ýüze çykar. Türkiýe-ABŞ gatnaşyklarynda näbellilikleri azaltmak daşary ýurt maýasynyň ýurda akymyny çaltlaşdyryp we töwekgelçilik görkezijilerini azaldyp biler.

Türk bank pudagyna täsiri

Türk bank pudagy bu işiň ýapylmagy bilen halkara maýadarlarynyň ünsüni özüne çekip biler. Alkin, halkara maýadarlaryň türk banklaryna bolan garaýşynyň gowulaşjakdygyny we karz çykdajylarynyň wagtyň geçmegi bilen azalmagynyň mümkindigini aýtdy. Mundan başga-da, türk banklarynyň obewrobondlaryna bolan isleg artyp biler.

Netije: Hukuk näbelliliginiň soňlanmagy

Netijede, Halkbank işiniň ýapylmagy Türkiýäniň töwekgelçilik kartasynda möhüm gyzyl belligiň ýok edilmegini aňladýar. Bu ýagdaý halkara maýadarlaryna Türkiýä täzeden baha bermäge we uzak möhletleýin gaznalar babatynda maýa goýum düşünjesini güýçlendirip biler. Bu ösüş, esasanam ABŞ-da we Europeewropada ýerleşýän institusional maýadarlar üçin möhüm psihologiki çäk hökmünde tapawutlanýar.