Hormuz krizisi global elektrik bahalaryny ikä böldi: Haýsy ýurtda näçe ýokarlandy?

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk we Gyzyl deňizdäki güýçlenýän harby işjeňlik global energiýa koridorlarynda täze krizis tolkunyny başlady. Suwuklandyrylan tebigy gazyň (LNG) iberilmegi üçin iň möhüm tranzit nokatlarynyň biri bolan Hormuz bogazynda ýüze çykýan bökdençlikler, dünýäde üpjünçiligiň çynlakaý çökmegine sebäp bolýar. Halkara bazarlarynda LNG bahalaryna aşa duýgur we tebigy gaz elektrik stansiýalarynyň agdyklyk edýän ýurtlarynda elektrik togy üçin tölegler çalt ýokarlanýar; Ösen täzelenýän energiýa maýa goýumlary, güýçli batareýa saklaýyş kuwwaty we içerki gaz önümçiligi bolan ýurtlar bu krizisden az zyýan bilen gutulmagy başardylar.

LNG baglylygy global tebigy gaz bazarlarynda elektrik toguna nähili täsir etdi?

Halkara Energetika Guramasy (IEA) tarapyndan neşir edilen Orta ýyllyk elektrik pudagy täzeleniş hasabaty dünýä energiýa bazarlarynda bu düýpli tapawudyň üstüni açýar. Hasabata görä, import edilýän LNG bahalary bilen gönüden-göni baglanyşykly we lomaý elektrik energiýasynyň bahasy tebigy gaz elektrik stansiýalary tarapyndan kesgitlenýän Europeanewropa we Aziýa bazarlarynda elektrik energiýasynyň bahasynyň ep-esli ýokarlanmagy hasaba alyndy. 2-nji martdan 16-njy iýul aralygynda Aziýanyň LNG bahalary krizisden öňki derejeleri bilen deňeşdirilende ortaça 65 göterim ýokarlandy, Europeewropanyň esasy tebigy gaz bazary TTF-de bahanyň ýokarlanmagy 50 göterim -den geçdi.

Bu bahalaryň ýokarlanmagy elektrik bazarlarynda gönüden-göni öz beýanyny tapdy. Mart aýynda Japanaponiýada LNG bahalary krizisden öňki döwür bilen deňeşdirilende ýylylyk megawat sagady üçin takmynan 40 dollar ýokarlandy. Bu, ýurduň üçünji çärýeginde elektrik gelejekleriniň şertnama bahasyny megawatt-sagatda takmynan 75 dollar ýokarlandyrdy. Şonuň ýaly-da, Europeewropada tebigy gazyň bahasynyň ýylylyk megawat-sagady üçin takmynan 30 dollar ýokarlanmagy; Elektrik togunyň bahalaryny Italiýada 60 dollar , Angliýada 40 dollar we Germaniýada 30 dollar ýokarlandyrdy.

Europeewropadaky ýurtlaryň arasynda bahalaryň diskriminasiýasy: Ispaniýanyň gudraty

2026-njy ýylyň birinji ýarymynda Europeanewropa Bileleşiginde lomaý elektrik energiýasynyň ortaça bahasy her ýyl 15 göterim ýokarlandy we megawatt-sagatda takmynan 105 dollara ýetdi. Şeýle-de bolsa, bu ösüş agza ýurtlaryň arasynda birmeňzeş paýlanmady. Tebigy gaza garaşly Italiýada elektrik energiýasynyň bahasy 18 göterim, Germaniýada bolsa 17 göterim ýokarlandy. Beýleki tarapdan, ýel we gün energiýasyndan elektrik energiýasyny has köp öndüren we güýçli gidroelektrik suw howdanlaryna eýe bolan Ispaniýada lomaý elektrik energiýasynyň bahasy 16 göterim arzanlady, krizis döwründe uly üstünlik.

Täzelenýän energiýa we içerki çeşmeler bahanyň gaçmagynyň öňüni nädip aldy?

Global energiýa krizisine garşy iň durnukly bazarlar, täzelenip bilýän energiýa, batareýa tehnologiýalaryny we içerki gaz çeşmelerini netijeli ulanýan ýurtlardyr. Awstraliýanyň milli elektrik bazaryndaky lomaý elektrik energiýasynyň bahasy 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda 30 göterim aşaklap, megawat-sagatda 49 dollara düşdi. Täze ulanyşa berlen batareýany saklamak kuwwaty bu pese gaçmakda möhüm rol oýnady. Gündiz öndürilýän arzan elektrik energiýasynyň agşam sagatlaryna geçirilmegi 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde üç esse ýokarlandy. Şeýlelik bilen, talap edilýän iň ýokary döwürde gymmat bahaly tebigy gaz we kömür elektrik stansiýalarynyň işe girizilmeginiň öňüni almak bilen bahalaryň üýtgemeginiň öňüni aldy.

Daşary ýurtlardan getirilýän LNG-e pes garaşlylygy sebäpli Hindistan Eastakyn Gündogardaky bu geosyýasy dartgynlyga täsir etmedi. Firsturtda lomaý elektrik energiýasynyň bahasy ýylyň birinji ýarymynda 7 göterim arzanlady we megawatt-sagatda 48 dollar derejesinde durnuklaşdy. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda dünýä bazarlary bilen deňeşdirilende gaty arzan içerki tebigy gaz önümçiligi, global bahalaryň peselmeginiň içerki bazara girmeginiň öňüni aldy. ABŞ-da ýanwar aýynda bolup geçen aşa sowuk tolkun sebäpli birinji ýarymda elektrik energiýasynyň lomaý bahasy 10 göterim ýokarlap, 52 dollara çenli ýokarlandy, ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA) ýylyň ikinji ýarymynda bahalaryň 8 göterim azaljakdygyny we megawatt-sagatda 48 dollara düşjekdigini çaklaýar.

IEA derňewine görä, Demirgazyk Amerikada başlanan täze LNG suwuklandyryş taslamalary, alternatiw eksportçylar tarapyndan üpjünçiligiň artmagy we täzelenip bilýän çeşmeleriň dünýä ulgamyna çalt birleşdirilmegi häzirki Hormuz bogazynyň krizisiniň 2022-nji ýylda bolup geçen esasy energiýa krizisi bilen deňeşdirilende has çäkli bolmagyny üpjün etdi.