Hytaý bilen Türkiye strategiki hyzmatdaşlygy: guşak we ýol we orta koridor integrasiýasy

Hytaýyň Ankaradaky ilçisi Ciang, Türkiye bilen Hytaýyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň 55 ýyllygy mynasybetli eden çykyşynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyga we strategiki hyzmatdaşlygyň dinamikasyna baha berdi. Ciang, Hytaýyň guşak we ýol başlangyjynyň Türkiye merkezi koridor taslamasy bilen birleşmeginiň ähmiýetine ünsi çekdi. Şu nukdaýnazardan, iki ýurduň hyzmatdaşlygy artdyrmak arkaly geljege uly mümkinçilikler hödürleýändigini aýtdy.

Iki ýurduň arasyndaky berk taryhy baglanyşyklar

Hytaý bilen Türkiýe 1971-nji ýylda diplomatik gatnaşyklaryny resmileşdirdi we 2010-njy ýylda strategiki hyzmatdaşlyk şertnamasyna gol çekdi. Iki ýurduň arasyndaky syýasy ynamyň yzygiderli artýandygyny we özara hyzmatdaşlygyň çuňlaşýandygyny aýtdy.

Ykdysady gatnaşyklarda hem möhüm ösüş boldy. Ilkibaşda 1 million dollar bolan söwda mukdary indi 50 milliard dollara ýetdi. Özara baryp görmek 500 müňden geçdi. Bu maglumatlar iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň näderejede berkdigini görkezýär.

Ykdysady hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak

Ciang özara maýa goýumlarynyň 3,6 milliard dollara ýetendigini we Hytaýyň guşak we ýol başlangyjy bilen Türkiýanyň Orta koridor taslamasy bilen integrasiýasynyň çuňlaşdyrylandygyny aýtdy. Hytaý global galkynyş maksatlaryna tarap öňe barýarka, Türkiýe “Türkiye asyry” gözýetimini öňe sürýär. Bu görnüşleriň biri-biriniň üstüni ýetirýändigini we strategiki pursat döredýändigini aýtdy.

Türkiye, guşak we ýol başlangyjy çäginde Hytaý bilen hyzmatdaşlyk resminamasyna gol çeken ilkinji ýurtlardan biri hökmünde tapawutlanýar. Bu nukdaýnazardan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk yzygiderli ösýär. Ilkinji iş toparynyň ýygnagy üstünlikli geçirildi, bu hyzmatdaşlygyň çuňlaşmagyna goşant goşdy.

Ulag we energiýa pudagyndaky ösüşler

Iki ýurduň arasyndaky transport ulgamlary hem güýçlenýär. Hytaý-Europeanewropa ýük otlylary Türkiýeden yzygiderli geçýär. Mundan başga-da, Hunutlu ýylylyk elektrik stansiýasynyň tora üstünlikli birikdirilmegi we Kumport portunyň konteýner işleýiş kuwwatynyň ýokarlanmagy ajaýyp wakalaryň biridir. Iki ýurduň merkezi banklarynyň arasyndaky walýuta çalşygy şertnamasy hem täzelendi.

Hytaý Türkiye bilen söwda deňsizligine baha berlende hyzmatlar söwdasynyň hem göz öňünde tutulmalydygyny aýdýar. Hytaýyň haryt söwdasynda daşary söwda profisitine eýe bolsa-da, hyzmatlar söwdasynda defisit bar. Bu iki ýurduň dürli senagat gurluşlary bilen baglanyşykly. Türkiye aralyk harytlary import etmek, gaýtadan işlemek we eksport etmek özara peýdany we girdejini üpjün edýär.

Syýahatçylyk we medeni gatnaşyklar

Hytaý raýatlarynyň Türkiýe bolan gyzyklanmasy hem artýar. Türkiýanyň taryhy we medeni baýlygy hytaýly syýahatçylaryň arasynda meşhurlyk gazandy. 2026-njy ýylyň ýanwaryndan başlap, Türkiye hytaýly syýahatçylara wizadan boşadylmagyna garaşylýar. Bu ösüş Hytaýdan Türkiýa gelýän syýahatçylaryň sanynyň ep-esli artmagyna sebäp bolar.

Hytaý iki ýurduň arasyndaky söwdany has deňagramlaşdyrmak üçin Türkiýeden has ýokary hilli önümleri import etmäge taýýardygyny mälim etdi. Türk kompaniýalaryny Hytaýdaky uly ýarmarkalara gatnaşmaga höweslendirýär. Bu ýygnakda strategiki durnuklylyga esaslanýan gatnaşyk modeli barada ylalaşyk gazanyldy. Iki ýurduň arasynda ýokary derejeli aragatnaşyklary ösdürmek we dürli ugurlarda hyzmatdaşlygy ösdürmek kararyna gelindi.

Şeýle hem ykdysady we söwda meselelerinde çuňňur çekişmeler geçirildi. Taraplar öňki gepleşiklerde gazanylan şertnamalary dowam etdirmek barada ylalaşdylar. Mundan başga-da, Söwda we maýa goýum geňeşlerini döretmek, oba hojalyk önümlerine bazara girmek we gümrük paçlaryny azaltmak ýaly meseleler gün tertibine geldi.

Netije we geljekdäki garaşyşlar

Hytaý bilen Türkiýäniň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlyk ykdysady we medeni ugurlarda çuňlaşmagyny dowam etdirýär. Iki ýurduň umumy garaýyşlary geljekde has güýçli hyzmatdaşlyga gapy açýar. Hytaý-ABŞ gatnaşyklaryndaky ösüşler global parahatçylyk we ösüş üçin täze mümkinçilikler hödürleýär. Bu nukdaýnazardan Türkiye we Hytaý hyzmatdaşlygyny hasam güýçlendirer we bütin dünýäde parahatçylyga goşant goşar diýlip garaşylýar.