Howa krizisi: 2100-nji ýyla çenli on müňlerçe ösümlik görnüşi ýitip gitmek howpy astynda

Ählumumy ýylylyk we howanyň üýtgemegi geljekki ekosistemalaryň saglygyna uly howp döredýär. ABŞ-da geçirilen gözleg, dünýäde ösümlik görnüşleriniň 18% -iniň 2100-nji ýyla çenli ýaşamak üçin göreşip biljekdigini görkezýär. Kompýuter modelleşdirmegine esaslanýan bu gözleg, temperaturanyň ýokarlanmagynyň we ýagyşyň deňagramlylygynyň bozulmagynyň ösümlikleriň ýaşaýan ýerlerine düýpli täsir edip biljekdigini görkezýär. Ýagdaýyň, esasanam , Arktika, Ortaýer deňzi we Awstraliýa sebitlerinde hasam ýaramazlaşyp biljekdigi bellenilýär.

Ösümlik görnüşleriniň geljegi

Alymlar bu üýtgeşmeleriň dünýäde ösümlik görnüşleriniň 7-16 göteriminiň ýaşaýan ýerleriniň azyndan 90 göterimini ýitirmegine sebäp bolup biljekdigini aýdýarlar. Olar bu ýitgileriň, esasanam, Arktika we Ortaýer deňzi ýaly sebitlerde has aýdyň görünýändigini nygtaýarlar. Barlagyň netijeleri bu sebitlerdäki köp ösümlik görnüşleriniň doly ýok bolup biljekdigini görkezýär.

Gülleýän ösümlikler howp astynda

Beýik Britaniýada geçirilen başga bir gözlegde 335,000-den gowrak görnüşi öz içine alýan "gülli ösümlikler" toparynyň ýok bolmak howpy barlandy. Bu gözlegde gülli ösümlikleriň takmynan 10,000 görnüşiniň ýok bolmak howpunyň bardygyny ýüze çykaryldy. Gülli ösümlikler ekosistemalaryň saglygy üçin örän möhümdir, şonuň üçin bu görnüşleriň ýok bolmagy has giň ekologiýa krizisiniň alamaty bolup biler.

Ekosistemalara täsirleri

Howanyň üýtgemeginiň täsiri diňe ösümlik görnüşleri bilen çäklenmän, eýsem haýwanlaryň sanyna we ekosistemalaryň umumy saglygyna hem täsir eder. Ösümlikleriň ýok bolmagy käbir haýwan görnüşleriniň iýmit we ýaşaýyş çeşmelerini ýitirmegine, ekosistema deňagramlylygyny bozup biljek zynjyr reaksiýasyny döretmegine sebäp bolup biler.

Alymlar bu howply ýagdaýa ünsi çekip, gyssagly çäreleriň görülmeginiň zerurdygyny nygtaýarlar. Global ýylylygyň haýallaşdyrylmagy we parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmak şeýle ýitgileriň öňüni almak üçin möhüm ädimlerdir. Mundan başga-da, tebigy ýaşaýyş ýerlerini goramak we dikeltmek hem bu prosesde möhüm rol oýnap biler.