Insurancetiýaçlandyryşda MTP reformasy: KOK-lar üçin hökmany betbagtçylyk ätiýaçlandyryşy we algylar kepilligi gelýär

2027-2029-njy ýyllary öz içine alýan Orta möhletli maksatnama (MTP) laýyklykda Türkiýanyň ätiýaçlandyryş we hususy pensiýa ulgamy düýpgöter özgerişliklere başlaýar. Maliýe sowatlylygyny ýokarlandyrmak we uzak möhletleýin tygşytlamagy höweslendirmek üçin taýýarlanan täze ýol kartasy, şahsy tygşytlamalary güýçlendirer we betbagtçylyk töwekgelçiliklerinden has giňişleýin gorag galkanyny döreder. Bu amalda, hususy pensiýa ulgamy (BES) we Awtomatiki hasaba alyş ulgamy (OKS) gatnaşyjylara ünsi jemläp üýtgediler, şol bir wagtyň özünde KOK-lar üçin döwlet tarapyndan berilýän debitor ätiýaçlandyryşy has täsirli bolar.

DASK-dan hökmany betbagtçylyk ätiýaçlandyryşyna: gerimi giňelýär

MTP döwrüniň iň täsirli ädimlerinden biri, bar bolan mejbury ýer titremesi ätiýaçlandyryşynyň (DASK) geriminiň giňelmegi we ähli betbagtçylyk töwekgelçiliklerini öz içine almak üçin täzeden işlenmegi bolar. Insurancetiýaçlandyryş we hususy pensiýa düzgünleşdiriş we gözegçilik gullugynyň (SEDDK) başlygy Dawut Menteş täze döwürde tokaý ýangynlaryndan başlap suw joşmalaryna çenli ähli tebigy hadysalary öz içine alýan hökmany betbagtçylyklary ätiýaçlandyryş mehanizminiň dörediljekdigini habar berdi. Bu düzgüniň kanuny derejede kabul edilmegi bilen, betbagtçylyklar sebäpli dörän maliýe ýitgilerini ätiýaçlandyryş we gaýtadan ätiýaçlandyryş ulgamy arkaly has giň bazara ýaýratmak maksat edinilýär. Şeýlelik bilen, betbagtçylykdan soň ýüze çykýan ykdysady ýüküň döwlet býudjetine we raýatlara edýän täsiri azaldar we deklarasiýa we töleg amallaryna has ýakyndan gözegçilik ediler.

KOK-laryň täjirçilik algylary üçin hökümetiň kepilligi we maliýeleşdirmegi aňsatlaşdyrmak

Ykdysady ösüşiň ömri gany bolan kiçi we orta kärhanalar (KOK) täze ýol kartasynda ýatdan çykarylmady. KOK-laryň karz satuwyndan ýüze çykýan ýygnamak töwekgelçiligini azaltmak üçin Döwlet tarapyndan goldanylýan ätiýaçlandyryş arzasynyň netijeliligi ýokarlanar. SEDDK-nyň prezidenti Menteş bu önümi diňe bir ýygnamak kepilligi hökmünde däl-de, eýsem maliýeleşdirmegiň serişdesi hökmünde täzeden döredendiklerini aýtdy. Kanuny ýönekeýleşdirmek, çalt öwezini dolmak we karz amallarynda girew hökmünde ulanmak mümkinçiligi sebäpli KOK-lary maliýe töwekgelçiliklerinden has goramak we olaryň durnukly ösüşini goldamak maksat edinilýär.

BES we OKS-da gatnaşyjy-dostluk döwri: Gaznanyň dürlüligi ýokarlanýar

Hususy Pensiýa Ulgamy (BES) we Awtomatiki Gatnaşyk Ulgamy (OKS) çäginde ediljek özgertmeler tygşytlaýjylaryň tygşytlamalaryna has ýokary baha bermegi maksat edinýär. OKS-iň çäginde, haýsydyr bir gaznany saýlamaýan gatnaşyjylaryň tygşytlamalaryna baha berilýän adaty gaznanyň gurluşynyň ýerine, şahsyýetleriň ýaşyna we töwekgelçiligine düşünmek üçin "durmuş strategiýasyna" gönükdirilen täze model döredildi. Mundan başga-da, hususy Pensiýa gaznasyny satyn almak we satmak platformasy (BEFAS) arkaly meýletin BES tarapyndaky serişdeleri OKS tarapyna hödürlemek bilen gaznanyň dürlüligi iň ýokary derejä çykarylar. Gatnaşýanlaryň sanynda we giriş tölegini we beýleki aýyrmalary ýönekeýleşdirmek arkaly ulgamyň özüne çekijiligini ýokarlandyrmak arkaly gatnaşyjylaryň sanynda we gaznanyň göwrüminde rekord derejä ýetmek maksat edinilýär. Maýa goýum gaznasynyň we tygşytlaýyş ömri ätiýaçlandyryşynyň giňelmegi bilen Türkiye uzak möhletleýin içerki tygşytlylyk kuwwaty artar.