Kamerunyň prezidenti Pol Biýanyň uzak wagtlap daşary ýurtda bolmagy tankyt döredýär

Kamerunyň prezidenti, 93 ýaşly Pol Biýa, möhletiniň köpüsini Şweýsariýada geçirendigi sebäpli öz ýurdunda jedelleriň merkezinde durýar. Ilatyň ep-esli böleginiň durmuşynda başga bir lider görmedik Kamerunda Biýanyň uzak möhletli syýahaty "öz ýurduna resmi sapar" hökmünde häsiýetlendirilýär we sosial ulgamlarda reaksiýa bildirilýär.

Pol Biýanyň daşary ýurt syýahatyna nähili tankytlar bar?

Kamerunda on ýyla golaý wagt bäri giňden ýaýran işsizlik we separatistik konfliktler dowam edýärkä, Prezident Pol Biýanyň ýurda gaýdyp gelmegi köpçüligiň arasynda gülkünç sözlere sebäp boldy. Internetde paýlaşylan sözbaşy: "Kamerunyň prezidenti, 93 ýaşly Pol Biýanyň geljek hepde Kameruna baryp görmegine garaşylýar!" Aşakdaky jümleler goşulsa-da, TikTok platformasyndaky bir ulanyjy: "Kamerunyň halky, özüňizi nähili duýýarsyňyz? Maňa ullakan döwlet baştutanynyň geljekdigini nädip düşündirip bilersiňiz?" Ol öz reaksiýasyny aýtdy.

Prezident Biýanyň daşary ýurtda näçe wagt bolmagy?

Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa hasabaty taslamasynyň (OCCRP) 2018-nji ýyldaky maglumatlaryna görä, Pol Biýa işe başlaly bäri şahsy saparlaryň çäginde jemi 4,5 ýyl daşary ýurtlarda geçirdi. 2024-nji ýylyň 7-nji iýunyndan 20-nji awgustyna çenli takmynan iki aý ýurtdan uzakda bolan Biýanyň 2025-nji ýyldaky saýlaw kampaniýasyndaky ýörişleriň köpüsine gatnaşmandygy aýdylýar. Beýleki tarapdan Kamerunyň hökümeti, Biýanyň saglyk ýagdaýy baradaky aýyplamalary ret edýär we wise-prezident wezipesi boş bolsa-da, ýurduň uzakdan üstünlikli dolandyrylýandygyny öňe sürýär.

Kamerunyň prezidenti Pol Biýa uzak möhletleýin dolandyryş döwründe Şweýsariýada wagtynyň köpüsini geçirendigi üçin öz ýurdunda tankyt edilýär. Döwlet işgärleri Biýanyň daşary syýahatyny goraýarlar we ýurdy uzakdan dolandyryp boljakdygyny aýdýarlar, emma jemgyýetiň käbir gatlaklary bu ýagdaýy döwlet baştutanynyň jogapkärçiligini ýerine ýetirmeýär diýip hasaplaýarlar.

Halkara syýasatynda, döwlet baştutanlarynyň öz borçlaryny ýerine ýetirýän ýerleri we ýurtda bolmagyň dowamlylygy demokratik jogapkärçiligiň çäginde baha berilýär. Kamerunda prezident edarasynyň işlemegine garşylyklar ýurtdaky konstitusion prosesleriň we dolandyryş mehanizmleriniň netijeliligine esaslanyp ara alnyp maslahatlaşylmagyny dowam etdirýär.

Netije

Pol Biýanyň işlän döwründe wagtynyň ep-esli bölegini daşary ýurtda geçirendigi, prezidentiň ýerli problemalardan näderejede uzakdygyny görkezýär. Hökümetiň "uzakdan dolandyryşy" goramagyna garamazdan, halkyň bu ýagdaýy "resmi sapar" hökmünde kesgitlemegi hökümdarlar bilen dolandyrylýanlaryň arasyndaky ynam baglanyşygynyň gowşandygyny görkezýär.

Bu ýagdaý, prezident edarasynyň institusional işlemegi däl-de, şahsy islegler bilen amala aşyrylýar diýen düşünjäni güýçlendirýär. Esasanam ykdysady krizisi we konflikti başdan geçirýän ýurtda lideriň fiziki taýdan bolmazlygy syýasy durnuklylyk we jemgyýetçilik kanunylygy üçin çynlakaý töwekgelçilik döredýär.

Mümkin täsirler

Biýanyň ýurtda bolmagy, 2025-nji ýyldaky saýlawlaryň öňüsyrasynda syýasy näbelliligi artdyryp biler. Saýlaw kampaniýalaryna az gatnaşmak, saýlawçylaryň administrasiýa bolan nägileligini güýçlendirip, oppozisiýa hereketleriniň gepleşiklerini güýçlendirip biler.

Mundan başga-da, hökümetiň "uzakdan dolandyrmak" modeline tutanýerliligi döwlet edaralarynyň içindäki iýerarhiki gurluşyň işine ýaramaz täsir edip biler. Karar bermek prosesinde bolup biläýjek gijikdirmeler, Kamerunyň ýüzbe-ýüz bolýan separatistik konfliktleriň we ykdysady meseleleriň çözülmegini kynlaşdyryp biler.