Kritiki diplomatiýa we Hormuz bogazy ABŞ-dan Eýrana duýduryş: "Olar çynlakaý däl"

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik we harby dartgynlygyň güýçlenmegi bilen Waşington administrasiýasyndan Tährana gaty açyk habar geldi. Filippinleriň paýtagty Manilada geçirilen Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň birleşiginiň (ASEAN) Daşary işler ministrleriniň ýygnagyna gatnaşan ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubio sebitdäki krizisler we iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar barada möhüm çykyş etdi. Rubio ABŞ-nyň hemişe diplomatik çözgütleri açyk saklaýandygyny, emma Eýran tarapynyň gepleşiklere tüýs ýürekden garamaýandygyny aýtdy.

"Diplomatiýanyň gapysy açyk, ýöne borçnamalar ýerine ýetirilmedi"

Ministr Rubio Maniladaky ýüzlenmesinde ABŞ-nyň krizisleri çözmekde hemişe parahatçylykly we ýaraşykly çemeleşýändigini aýtdy. Eýran bilen geçirilen diplomatik prosesler barada durup geçen Rubio, "ABŞ hemişe diplomatiýa ygrarly. Biz aç-açan we gepleşikler arkaly dawalary çözmek üçin hemişe duşuşmaga taýýardyrys. Bu Eýran üçin hem güýje girýär." Şeýle-de bolsa, Rubio geçmişdäki tejribelere ünsi çekip, Tähran administrasiýasynyň bu şertnamalary ýerine ýetirmeýändiklerini, şeýle-de bolsa ylalaşdyklaryny aýtdy.

"Çynlakaý bolmasa, gyzyklanmalarymyzy goramak üçin zerur zatlary ederis"

ABŞ-nyň Döwlet sekretary gepleşik stolunda Eýranyň ak ýürekliligini sorag astyna alsa-da, Waşingtonyň sabyrlylygynyň çäksiz däldigini duýdurdy. Häzirki petiklenmäniň esasy sebäbiniň Tähranyň islemezligi bilen baglanyşykly Rubio sözüni şeýle dowam etdirdi: "Häzirki wagtda başdan geçirýän problemamyz gepleşiklere çynlakaý garamaýar. Çynlakaý bolsa, bizem çynlakaý. Eger olar bolmasa, bähbitlerimizi we ýaranlarymyzyň bähbitlerini goramak üçin zerur zatlary ederis".

Hormuz bogazy we global söwda howp astyndadyr

Eastakyn Gündogaryň iň möhüm suw ýollaryndan biri bolan Hormuz bogazyndaky dartgynlyga giň ýer sarp eden Marko Rubio öz çykyşynda deňiz howpsuzlygy we nawigasiýa azatlygynyň dünýä ykdysadyýeti üçin möhüm ähmiýete eýe bolandygyny ýatlatdy. Islendik döwletiň halkara suwlaryna birtaraplaýyn gözegçilik etmek synanyşygynyň kabul edip bolmajakdygyny belläp, Rubio duýduryş berdi: "Eastakyn Gündogarda bir döwletiň halkara suw ýoluna gözegçilik edip biljekdigini, töleg tölenmese töleg tölemegini we gämileri atyp biljekdigini görelde alsak, dünýäniň beýleki ýerlerinde gaýtalanýan we aşa howply ýagdaý dörederis" .

Global söwda düzgünleriniň goralmalydygyna ünsi çeken Rubio: "Şonuň üçin bu ýerde howp abanýan zat diňe Hormuz bogazynda bolup geçen zat däl. Nawigasiýa azatlygynyň gaty esasy ýörelgesi bar. Bu ýörelge howp abanýan bolsa, soňky 150 ýylda dünýä ykdysadyýetiniň we halkara söwdasynyň esasyny düzen düzgünlere-de howp abanar we halkara bileleşigine çagyrylmaz" -diýdi.