Geosyýasy dartgynlylyk we inflýasiýa sebäpli global ykdysadyýet

Geosyýasy dartgynlylygyň we ABŞ-da inflýasiýanyň çalt ýokarlanmagy sebäpli dünýä bazarlarynda näbellilikler we ykdysady üýtgemeler ýokarlanýar. Nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy, ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk bilen bilelikde makroykdysady perspektiwada alada döredýär.

Geosyýasy dartgynlygyň ykdysadyýete täsiri

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Eýran bilen dartgynlygyň dowam edýändigini mälim etse-de, bu bazarlardaky gysga möhletli ýeňillik umytlaryny gowşatdy. Hususan-da, Hormuz bogazynda täjirçilik gämileriniň geçişi baradaky sözler energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna howp saldy we bazarlarda biynjalyklyk döretdi.

Aprel aýynda ABŞ-da yglan edilen inflýasiýa maglumatlary bazarlara haýran galdyryjy täsir etdi. Sarp ediş bahalarynyň indeksiniň (CPI) aýda 0,6 göterim we ýyllyk 3,8 göterim ýokarlanmagy soňky ýyllarda iň ýokary derejäni görkezýär. Energiýa indeksiniň ýokarlanmagy bu ýokarlanmada ep-esli paýa eýe bolup durýar.

Bazarlarda inflýasiýanyň şöhlelenmesi

Energiýa çykdajylarynyň 17,9 göterim ýokarlanmagy we benziniň bahasynyň ýokarlanmagy inflýasiýanyň esasy hereketlendirijilerinden biridir. Esasy inflýasiýa maglumatlary garaşylýandan has ýokary bolup, ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Federal ätiýaçlyk bankynyň) karar bermek işlerini kynlaşdyrdy.

Maýa goýumçylary, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň şu ýyl has agressiw göterim derejesini ýokarlandyryp biljekdigi baradaky aladalar sebäpli bazardaky töwekgelçilik islegini azaldýarlar. Bu ýagdaý, esasanam ABŞ-Ysraýyl-Eýran dartgynlygy energiýa çykdajylaryny ýokarlandyrýanlygy sebäpli hasam çuňlaşýar. Hindistanda altyn we kümüş import salgytlarynyň köpelmegi dünýä altyn bazarlarynyň üýtgemegine sebäp boldy.

Nýu-Yorkork bir Stockasy inflýasiýa maglumatlaryndan soň garyşyk ýoly dowam etdirse-de, tehnologiýa aksiýalarynda satuw basyşy öňe çykdy. Esasanam ýarymgeçiriji pudagyň pese gaçmagy ünsi özüne çekdi. Germaniýanyň kansleri Fridrih Merz ykdysadyýeti dikeltmek üçin milli tagallalaryň zerurdygyny aýtdy. Germaniýanyň Merkezi Banky, göterim derejesiniň ýokarlanmagynyň energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagyna garşy gün tertibinde bolup biljekdigini mälim etdi.

Angliýadaky syýasy näbellilik, obligasiýa göterim derejesiniň rekord derejesine ýetmegine garamazdan, Economicewropa Ykdysady Gözleg Merkeziniň ykdysady ynam indeksinde garaşylmadyk ýagdaýda dikeliş boldy. Hytaýa eden sapary tehnologiýa ägirtlerinden biri bolan “Nvidia” -nyň baş direktorynyň gatnaşmagynda ünsi çekdi we çip aksiýalarynyň köpelmegine sebäp boldy.

Energyaponiýada energiýa bahalarynyň inflýasiýa sebäp bolmagy obligasiýa göterim mukdaryny rekord derejä çykardy. Bu ýagdaý, Japanaponiýa Banky tarapyndan göterim derejesiniň ýokarlanmagy baradaky garaşyşlary güýçlendirýär.

Türk bazarlary we garaşyşlary

Borsa Stambul satuw basyşyna sezewar bolanda, dollar / TL deňligi birneme ýokarlandy. Ykdysadyýetçiler Türkiýanyň häzirki hasabynyň defisit bolmagyna garaşýarka, bazarlarda tehniki derejeler ýakyndan gözegçilik edilýär.

Öňümizdäki günlerde yglan ediljek Türkiýanyň häzirki hasap balansy we ABŞ-nyň önüm öndürijileriniň bahasy indeksi ýaly maglumatlar bazarlarda aýgytly bolup biler. ABŞ-Eýran dartgynlygy we energiýa bahalarynyň ýokarlanmagy makroykdysady töwekgelçilikleri ýokarlandyrýan bolsa, merkezi banklaryň kabul eden kararlary ýakyndan gözegçilik edilýär.