Marmara deňzinde 8 sagatda 36 ýer titremesi: Adalaryň ýalňyşlygy we Uly Stambul ýer titremesi barada hünärmenleriň düşündirişi

Marmara deňzi güni seýsmiki işjeňlik bilen başlady. Betbagtçylyklar we adatdan daşary ýagdaýlar boýunça prezidentiň (AFAD) maglumatlaryna görä, ýary gijeden soň başlanan titremeler 8 sagadyň dowamynda 36 gezek gaýtalandy. Icer titremesiniň merkezi adalardan uzakda bolan bu ýer titremeler Tuzla we Çynarçigiň töwereginde-de duýulyp, alada döretdi. Bu iş Marmara sebitindäki näsazlyklaryň häzirki ýagdaýyny we Stambulda bolup biläýjek ýer titremesiniň bolup biläýjek ssenarilerini täzeden ara alyp maslahatlaşdy.

Marmara deňzinde mikro-ýer titremesi akymy: Iň ulusy 2,9

Gijäniň ýaryndan irden sagat 8 sagadyň dowamynda ýazylan titremeleriň ululyklary 1,1 bilen 2.9 arasynda üýtgeýärdi. AFAD-yň soňky ýer titremesi tablisasynda görkezilen maglumatlara görä sebitdäki iň uly ýer titremesi, Marmara deňzindäki Adalar kenaryndan, ýeriň aşagyndaky 2,9 çuňlukda 05.40.35-de ölçenildi. Bu ýer titremesinden öň adalaryň kenarlarynda 04.31.39-da 2,8 ball ululykda ýene bir ýer titremesi hasaba alyndy. Bu yzygiderli mikro titremeler, esasanam adalar sebitindäki näsazlyk segmentlerinde dartgynlylyk jedellerini güýçlendirdi.

Prof. Doktor Şener Üşümezsoý: "Adalaryň ýalňyşlygyndaky 7.4 ýer titremesi ssenariýasy real däl"

Marmaradaky işden soň, sosial media hasabynda giňişleýin baha berdi. Doktor Şener Üşümezsoý ençeme ýyl bäri halky basyp alýan esasy ýer titremesine garşy çykdy. Üşümezsoý 1999-njy ýylyň 17-nji awgustynda Marmara ýer titremesinden soň Adalar ýalňyşlygy barada "30 ýylyň içinde 7.4 ball ululykda ýer titremesiniň boljakdygyny" aýdyp, 27 ýyl geçendigini we 28-nji ýyl bolandygyny aýtdy we bu talaplaryň amala aşmandygyny aýtdy.

Üşümezsoý Düzce ýer titremesinden ozal geçmişde öňe süren ylmy çaklamalarynyň takyklygyny görkezdi we Marmaradaky Siliwri we Kumburgaz liniýasyna-da ünsi çekendiklerini aýtdy. Meşhur geolog, adalaryň demirgazygyndaky we günortasyndaky ýer titremeleriniň göni adalar ýalňyşlygy bilen baglanyşygyny tankytlady we demirgazyk-günorta tarapa uzalyp gidýän ikinji derejeli näsazlyklaryň esasy stres ýygnaýjy gurluşlar däldigini öňe sürdi. Üşümezsoýyň pikiriçe, bu sebitdäki kiçijik sarsgynlar esasy ýalňyşlyk çyzygynyň ýarylmagynyň habarçysy hökmünde düşündirilmeli däldir.

Siliwri-Kumburgaz liniýasyndaky näsazlyk gurluşynyň bir bölek däl-de, iki bölek bolandygyny öňe süren Üşümezsoý sebitde 7 we ondan ýokary ululykdaky ýer titremesiniň ssenarilerine täzeden seredilmelidigini aýtdy. Büýükçekmece bilen eşeşilköýiň arasyndaky "Orta dag gerşinde" hiç hili ýalňyşlygyň ýokdugyny öňe süren professor, hakyky stres ýygnamagynyň ovalowa-Çynarçyk liniýasynda we Çynarçigiň günorta kenaryndaky kemçiliklerde bolandygyny aýtdy. Üşümezsoý taryhy seýsmika barada durup geçip, Çynarlyk çukurynyň günorta gyrasynyň 1894-nji ýylda, Marmara deňziniň günbataryndaky bölekleriň 1912-nji ýylda döwülendigini we 1912-nji ýylda döwülen "süýşmek" (haýal süýşmek) hereketi sebäpli käbir stresleriň eýýäm boşadylandygyny aýtdy.

Marmara deňzindäki ýer titremelerinden soň ýene bir möhüm derňew geolog prof. Dr. Osman Bektaşdan geldi. Bektaş Adalar çatrygynyň töwereginde bolup geçen güýçli mikro-ýer titremesine ünsi çekdi we bu ýagdaýyň "uly ýer titremesiniň geljekdigini" aňlatmaýandygyny, ýöne ýalňyşyň ýer titremesini döredýän potensialyna doly üns berilmejekdigini aýtdy.

Deňiz düýbünde gönüden-göni geçirilen ylmy gözleglere salgylanyp, Bektaş, Armijo we başganyň geçiren gözleginde Adalar ýalňyş zolagynda uzynlygy 20-30 kilometre barabar ýaş näsazlygyň ýarylandygyny anyklady. 2005-nji ýylda we Karton we başgalar. Bu ýarylmagyň 1963-nji ýylda bolup geçen 6.3-6,4 ball ululykda ýer titremesi bilen baglanyşyklydygyny aýdyp, Bektaş häzirki döwürde şol sebitde ýüze çykan mikrozizm işjeňliginiň dogry seljerilmelidigini aýtdy.