Marsyň syrly aýy Deimosyň syry çözüldi: äpet çukuryň aňyrsynda kosmiki çaknyşyk

Gyzyl planetanyň Marsyň kiçi emeli hemrasy, şekilsiz gurluşy bilen tanalýan Deimos, ençeme ýyl bäri ylmy dünýäde iň uly gyzyklanma döredýän zatlaryň biri bolup durýar. Doganlygy Aý Fobos bilen deňeşdirilende gaty tekiz we üstüni ýapýan kosmiki tozan gatlagy astronomlary geň galdyrmagyny dowam etdirdi. Abraýly ylym journalurnaly “Nature Astronomy” -da neşir edilen täze gözleg, ahyrsoňy Deimosyň üýtgeşik görnüşiniň syryny açdy. Jikme-jik simulýasiýa hemranyň ykbalyny üýtgeden ägirt uly kosmiki çaknyşygy ýüze çykardy.

45 derejeli burçdan gelýän kosmiki täsir

Şweýsariýadaky Bern uniwersitetiniň gözlegçileri tarapyndan işlenip düzülen ýüzlerçe ösen çaknyşyk simulýasiýalary Spaceewropa kosmos gullugynyň (ESA) Hera kosmos gämisinden alnan uçuş maglumatlary bilen garyşdy. Tapyndylar, Deimosyň häzirki görnüşiniň takmynan 320 metr ini, 45 gradus burçda bir asteroidiň täsiri bilen emele gelendigini görkezdi. Bu takyk burçda ýüze çykan täsir, emeli hemranyň düýbünden dargamagynyň we ýerüsti görnüşleriniň düýbünden üýtgemeginiň öňüni aldy.

200 metrlik ägirt uly galyndy gatlagy, ýüzüni örtýär

Kompýuter modellerinden alnan netijeler, güýçli çaknyşygyň Deimosy ýok etmän, üstündäki ähli materiallary bedenine ýaýratmak üçin güýçli täsir edendigini subut etdi. Çaknyşygyň güýji bilen kosmosa ýaýradylan daş, gaýa we tozan bölekleri agyrlyk güýjüniň täsiri bilen emeli hemranyň ýüzüne gaýdyp, ýerlerde 200 metre çenli galyndy gatlagyny döretdi. Bu galyň kosmiki örtük, Deimosa Fhobosdan has ýalpak we has ýumşak görünmäge mümkinçilik berdi. Beýleki tarapdan, bu weýrançylykly çaknyşyk hemranyň günorta polýusynda 10 km giňlikde ullakan deşik galdyrdy. Geranyň duýgur kameralary bilen tozan gatlagynyň aşagynda ýüze çykarylan gadymy kraterleriň yzlary, Deimosyň çaknyşyk tolkunlaryny siňdirip dargamagynyň öňüni alýan gözenekli we gümürtik içki gurluşyň bardygyny tassyklaýar.