Mawy watan taslamasy: Türkiýeniň deňiz ýurisdiksiýa sebitleri strategiýasy

ANKARA - Türkiýeniň deňiz syýasatyny emele getirýän "Gök watan" kanun taslamasy, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň deňiz meseleleri baradaky garaýşyny durmuşa geçirmek üçin taýýarlandy. Bu etapda döwlet edaralary, uniwersitetler we pensiýa çykan býurokratlar ýaly köp sanly geňeşçi bilen hyzmatdaşlyk edildi. Studieshli gözlegler Ankara uniwersitetiniň çägindäki Deňiz hukugy milli gözleg merkezinde (DEHUKAM) utgaşdyryldy we geçirildi. DEHUKAM-yň başynda professor Dr. Mustafa Başkara gatnaşýan wagtynda direktorlar geňeşine dürli ministrlikleriň, uniwersitetleriň we degişli pudaklaryň wekilleri girýär. Häzirki wagtda deňizler tebigy baýlyklary bolan ýurtlar üçin, şeýle hem balyk tutmak üçin çynlakaý ykdysady mümkinçilikleri hödürleýär. Türkiýeniň bu ugurdaky düzgünleri ilkinji gezek 1964-nji ýylyň 25-nji maýynda Türkiýäniň sebit suwlary kanuny bilen başlandy we 1982-nji ýylda täzelendi. Gara deňizdäki goňşulary bilen kontinental kenar serhetlerini kesgitleýän Türkiye, Gündogar Ortaýer deňzinde TRNC we Liwiýa bilen deňiz ýurisdiksiýa şertnamalaryny baglaşdy. Şeýle-de bolsa, häzirki kanunlar global we sebitleýin ösüşlerden yza galýar. Şol sebäpli täze "Gök Watan" kanuny taslamasy taýýarlandy we häzirki zerurlyklara uýgunlaşdyryldy. Taslama dynç alyşdan soň Mejlisde ara alnyp maslahatlaşylar we kanuna öwrüler diýlip garaşylýar. Täze taslama territorial suwlaryň giňligini standart hökmünde 6 mil diýip kesgitleýär. Şeýle-de bolsa, Prezidente zerur bolanda bu ini 12 kilometre çenli artdyrmak hukugy berilýär. Bu ygtyýarlyk, Türkiýanyň deňiz ýurisdiksiýasyndaky çeýeligini ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Täze taslama bu kararyň esaslaryny we netijelerini goramagy dowam etdirýär. Türkiýanyň Egeý deňzinde 12 mil aralygyndaky garşylygy täze düzgünlere-de berk girizildi.

Gresiýanyň Fait ýoldaşlaryna garşy çäreler

Kanun taslamasy prezidente aýratyn ykdysady zolaklar diýlip yglan edilmedik sebitlerde balyk tutmak, deňiz goragy we beýleki maksatlar üçin ýörite statusly deňiz sebitlerini yglan etmek hukugyny berýär. Bu, Türkiýe deňiz hukuklaryny we Gresiýanyň gämi ýoldaşlaryndan goramak üçin otag berýär. Şeýle ýörite deňiz sebitlerini Prezident Egeýde EEZ diýip yglan edilmedik ýerlerde hem yglan edip biler. Mundan başga-da, taslama Prezidente deňiz ýurisdiksiýa sebitleriniň giňligini we araçäklerini kesgitlemäge ygtyýar berýär.

Montreux bogaz konwensiýasynyň ýagdaýy

Montreux bogaz konwensiýasynyň düzgünleri ulanylar. Taslama Türk bogazynyň (Stambul we Dardanel bogazy) we Marmara Türkiýanyň içki suwlary statusyny güýçlendirýär. Bu, Türkiýanyň strategiki kynçylyklary sebäpli özygtyýarlylygyny güýçlendirýän möhüm ädim hökmünde görülýär.

Netijede, "Gök Watan" kanun taslamasy, Türkiýanyň deňiz ýurisdiksiýalarynda hukuklaryny goramagy we giňeltmegi maksat edinýän giňişleýin düzgün hökmünde tapawutlanýar. Mejlisde ara alnyp maslahatlaşylandan soň kanuna öwrülmegine garaşylýan bu taslama Türkiýanyň deňiz syýasatlaryny halkara hukugyna laýyklykda döwrebaplaşdyrmagy maksat edinýär.