Mawy watan kanuny: Türkiýäniň deňiz strategiýasynda täze döwür

Aýdyn Hasan - Türkiýe, deňiz hukugyny goramak we giňeltmek üçin taýýarlanan Mawy Watan Kanuny bilen halkara hukuk platformasynda deňiz hukuklaryny has berk binada goýmak üçin möhüm ädim ädýär. Bu täze kanun taslamasy, türk deňiz ýurisdiksiýalaryny giňişleýin düzgünleşdirmek üçin Mejlise hödürlener. “Milliyet” gazetinde öň yglan edilen bu kanun taslamasy barada resmi beýanatlar düýn Ankara uniwersitetiniň deňiz hukugy milli gözleg merkezinde (DEHUKAM) edildi. Duşuşyga Prezidentiň Howpsuzlyk we Daşary Syýasat Geňeşiniň başlygynyň orunbasary, prof Çağry Erhan we beýleki möhüm atlar gatnaşdy. Esasanam neşe serişdelerine we beýleki deňiz jenaýatlaryna garşy ýurisdiksiýa düzgünlerini öz içine alýan bu kanun, türk territorial suwlarynyň araçäklerini kesgitleýär we Prezidente bu sebitler babatynda ygtyýarlyklar berýär. Bu kanun, halkara hukugyna laýyklykda deňiz ýurisdiksiýalarynyň çäkleriniň ölçegini öz içine alýar we Türkiýanyň hukuklaryny we ygtyýarlyklaryny içerki suwlardan territorial suwlara çenli giň meýdanda kadalaşdyrýar. Şeýle hem, Türkiye bogazlardaky Montreux konwensiýasynyň düzgünlerini goşmak bilen bogazdaky hukuklaryny goraýar. width = "300" height = "170">

Deňiz sebitleri we balyk tutmak hukugy

Kanun bilen Türkiýe ýörite deňiz sebitlerini döretmek hukugyna eýe. Prezidente, esasanam balykçylyk we deňiz goralýan ýerler üçin giň ygtyýarlyklar berilýär. Bu düzgün deňizleriň biologiki baýlygyny goramagy maksat edinýän hem bolsa, entek aýratyn ykdysady zona diýip yglan edilmedik ýerlerde hem ulanylyp bilner. Geçen ýyl amala aşyrylan deňiz goragly sebit başlangyçlary bu ugurda möhüm mysal bolup durýar.

Egeýde we Ortaýer deňzinde strategiki ädimler

Ege we Gündogar Ortaýer deňzinde deňiz bölünişikleri Türkiýe üçin möhüm ähmiýete eýe. Täze kanun Türkiýanyň bu sebitlerdäki hukuklaryny goramak üçin strategiki ädim hökmünde kabul edilýär. Türkiýanyň territorial suwlarynyň giňligini 6 mil diýip kesgitleýän kanun, Prezidente Gara deňiz we Gündogar Ortaýer deňzi ýaly sebitlerde bu çäkden ýokary düzgünleri çykarmak hukugyny berýär. Bu ýagdaý Türkiýanyň milli bähbitlerini goramak syýasatynyň bir bölegi hökmünde tapawutlanýar.

Gresiýa bilen gatnaşyklarda üýtgeşiklik ýok

Prof. Yücel Acer, Türkiýeniň deňiz meselelerini çözmek ugrundaky tagallalarynyň çäginde kanun boýunça işleriň çaltlaşandygyny aýtdy. Gresiýa bilen gatnaşyklarda täze krizisiň döremezligi üçin seresaply çäreleriň görülendigini bellän Acer, Egeý deňzinde 6 km uzaklykda ýerleşýän territorial suwlaryň kabul edilmejekdigini aýtdy. Türkiýanyň bu meseledäki tutumy, Türkiýäniň Milli mejlisiniň 1995-nji ýylda kabul eden karary bilen goldanýar we täze kanun bu pozisiýany güýçlendirýär. Mundan başga-da, Montreuk bogazy konwensiýasy bilen täze kanunyň arasynda gapma-garşylygyň ýokdugy aýdylýar.

Türkiýäniň deňiz strategiýasynda taryhy ädim

Prof. Çagy Erhan, taýýarlanan kanun tekstiniň Gresiýa tarap ädim däldigini, ýöne Türkiýanyň öz deňiz strategiýasyny güýçlendirmegi maksat edinýändigini aýtdy. Mawy watan kanuny Türkiýeniň deňiz hukuklaryny goramak we halkara arenasynda has güýçli orny almak maksadynyň bir bölegi hasaplanýar. Bu kanun, Türkiýanyň deňiz kanunçylygyndaky garaýşyny we strategiýasyny has-da güýçlendirmek mümkinçiligine eýe.