Mehmet Şimşek: Pul bazaryndaky fondlarda ýitgi ýok

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek, GNAT meýilnamalaşdyrmak we býudjet komissiýasynda býudjet ara alyp maslahatlaşmalarynda deputatlaryň soraglaryna jogap berdi we gaznanyň derňewi we gün tertibindäki ykdysady ösüşler barada beýanat berdi. Ministr Şimşek köpçülige bildirilýän aýyplamalar bilen baglanyşykly zerur derňewleriň we derňewleriň dowam edýändigini we jogapkär hasaplanýan emläklere garşy çäreleriň görülendigini aýtdy. Pul bazaryndaky gaznalarda ýitginiň ýokdugyna ünsi çeken Şimşek, maksat kapital bazarlarynyň amalyň ahyrynda has sagdyn gurluşa eýe bolmagyny maksat edinýändigini aýtdy.

Gaznanyň talaplary we bazarlardaky iň soňky ýagdaý

Gazna krizisiniň ykdysadyýete ýetirýän täsiri barada ministr Mehmet Şimşek "Pul bazaryndaky gaznalarda şu wagta çenli ýitgi ýok" diýdi. Gymmatly kagyzlar bazaryndaky gymmatyň ýitmeginiň global konýunktura we gaznalar bilen baglanyşykly bolup biljekdigini mälim eden Şimşek, 28-nji awgustdan 26-njy oktýabr aralygynda serişdelerden 899 milliard liranyň çykýandygyna garamazdan, şol döwürde goýumlaryň köpelmeginiň 938 milliard lira bolandygyny habar berdi. Şimşek, TL goýumlarynyň umumy aktiwlerdäki paýynyň 62 göterimde saklanýandygyny mälim edip, bu ugurda töwekgelçiligiň ýokdugyny aýtdy.

Hünär ussasyna karz goldawy we CMB ygtyýarnamalary

Kiçi söwdagärlere we telekeçilere goldawy ýokarlandyrmak üçin düzgüniň kabul edilendigini mälim eden Mehmet Şimşek, Gazna we Maliýe ministrliginiň býudjetine 33 milliard lira bölünip berilmegi bilen, söwdagärler we senetçiler üçin bölünip berlen Gazna goldawynyň mukdarynyň 125 milliard lira çenli ýokarlandyrylandygyny aýtdy. Beýleki tarapdan, Şimşek maýa bazarlarynda gözegçilik, gözden geçirmek we sanksiýa bermek hukugynyň bütinleý Paýtagt Bazarlary Geňeşine (CMB) degişlidigini ýatladyp, ministrligiň bazara gönüden-göni gatyşmak hukugynyň ýokdugyny aýtdy.

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda Türkiýäniň Meýilleşdiriş we býudjet komissiýasynyň Beýik Milli Assambleýasynda gaznanyň derňewi, maýa bazarlaryndaky iň soňky ýagdaý we söwdagär karzlary barada häzirki maglumatlary paýlaşdy. Ministr Şimşek fond bazarlaryndaky talaplaryň hakykaty görkezmeýändigini we söwda karzlary üçin býudjetde goşmaça 33 milliard liranyň döredilendigini aýtdy.

Maýa bazarlary bilen baglanyşykly gözegçilik amallary CMB tarapyndan amala aşyrylýar we maýadarlar we söwdagärler Gazna we Maliýe ministrliginiň we CMB-iň degişli goldaw maksatnamalary we bazar düzgünleri baradaky resmi bildirişlerine eýerip bilerler. Karzy üýtgedip gurmak we karz arzalary degişli döwlet banklary we salgyt bölümleri arkaly amala aşyrylýar.

Netije

Ministr Şimşekiň aýdanlary fond bazarlaryndaky aladalaryň maglumatlar bilen goldanylmaýandygyny we ulgamyň umumy gurluşynyň saklanýandygyny görkezýär. Hökümetiň kapital bazarlary üçin gözegçilik edarasyny CMB-e goýup, bazaryň garaşsyzlygyny goramaga ýykgyn edýändigi we şol bir wagtyň özünde býudjet mümkinçilikleriniň çäginde söwdagärler ýaly ejiz toparlara goldawy artdyrmagyny dowam etdirýär.

Mundan başga-da, salgyt bergilerini üýtgedip gurmak üçin arzalaryň köp bolmagy jemgyýetçilik bergilerini ýygnamakda tertipli işiň bardygyny görkezýär. Şimşekiň "Amnistiýalary prinsipde dogry tapmaýaryn" diýmegi, geljekki salgyt düzgünlerinde has saýlama we höweslendiriji çemeleşmäniň ulanylyp bilinjekdigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Söwdagärleriň karzlarynyň 33 milliard lira artmagy kiçi kärhanalaryň nagt pul dolanyşygyny ýeňilleşdirip we bazardaky likwidlik zerurlygyny bölekleýin kanagatlandyryp biler. Bu, söwdagärlere iş kapitalyny berkitmäge we ykdysady işlerini dowam etdirmäge kömek edip biler.

Maýa bazarlary baradaky beýannamalar we CMB-nyň gözegçilik edarasyna ünsi çekmek maýa goýujylaryň ynamynyň dikeldilmegine goşant goşup biler. Şeýle-de bolsa, dünýä bazarlaryndaky üýtgemeler dowam etse, ýerli bir marketada bahanyň üýtgemeginiň dowam etjekdigine we maýadarlaryň seresaply pozisiýasyny saklamagyna garaşyp bolar.