Merkezi banklaryň kararlaryna global bazarlarda garaşylýar

Eastakyn Gündogarda geosyýasy dartgynlygyň ýokarlanmagy bilen dünýä bazarlary üýtgäp dursa-da, ähli gözler Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) we Europeanewropanyň Merkezi Bankynyň (ECB) göterim derejesi kararlaryna gönükdirildi. Töwekgelçilik islegi azalýan bu döwürde maýa goýujylar ýerli we halkara derejesinde kabul edilmeli ykdysady kararlaryň bazarlara edýän täsirini ýakyndan yzarlaýarlar.

Eastakyn Gündogarda dartgynlylyk ýokarlanýar

Eastakyn Gündogarda geosyýasy ösüş bazarlarda näbelliligi ýokarlandyrýar we maýa goýujylaryň karar bermek işlerini kynlaşdyrýar. Sebitdäki ABŞ bilen Eýran arasyndaky gapma-garşylyklaryň ýene-de güýçlenmeginden gorkmak bazarlardaky töwekgelçilikleriň bahasyna täsir eder. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň görkezmesi bilen başlanan 'özüni goramak' hüjümleriniň gutarandygyny habar berdi. Şeýle-de bolsa, Eýran bilen ylalaşyk gazanylmasa, hüjümleriň has agyrlaşjakdygyny aýtdy.

Eýranyň döwlet telewideniýesi Muwaffak Salti harby bazasynyň raketa hüjümi bilen nyşana alnandygyny habar berende bu ýagdaýlar has çylşyrymlaşdy. Eýranyň medaragly Güýçleriniň Hatem al-Anbiýa merkezi merkezi ABŞ-nyň ýurduň günortasyna eden hüjümlerinden we bikanun geçýän iki gäminiň urulmagyndan soň Hormuz bogazynyň ýapylandygyny habar berdi. Bu dartgynlyk urşuň ykdysady täsirleriniň ýakyndan yzarlanmagyna sebäp bolýar.

ABŞ-da inflýasiýa basyşy we bazar reaksiýalary

ABŞ-da yglan edilen inflýasiýa maglumatlary bahalaryň ýokarlanandygyny görkezdi. Annualyllyk inflýasiýa soňky aýlarda 4,2 göterim bilen iň ýokary derejä çykan bolsa, aýlyk inflýasiýa 0,5 göterim garaşylýanlara laýyk geldi. Analitikler häzirki geosyýasy töwekgelçilikler we inflýasiýa garşy göreşiň dowamlylygy barada aladalaryň artýandygyny aýdýarlar. ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) ýylyň ahyryna çenli göterim mukdaryny ýokarlandyryp biljekdigi baradaky garaşyşlar hasam güýçlenýär.

Bu ýagdaý tehnologiýa pudagyndaky paýnamalara satyş basyşyny döretdi. Broadcom, AMD, Micron Technology we Nvidia ýaly iri tehnologiýa kompaniýalarynyň paýnamalary ep-esli ýitgi çekdi. Bu ösüşler ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göteriminiň 4,54 göterim we dollar indeksiniň 99.9 derejesinde durnukly bolmagyna sebäp boldy. Şeýle-de bolsa, täze söwda güni altyn, 0,3 göterim ýokarlamak bilen alyjylary 4 müň 84 dollardan tapýar. Eýranyň beýanatlaryndan soň, Brent nebitiniň barrel bahasy 2,9 göterim ýokarlap, 93,7 dollara ýetdi, ýöne 0,7 göterim arzanlamak bilen 93,1 dollardan satylyp başlandy. Negativearamaz tendensiýa eýerýän hem bolsa, BB-niň mejlisinde göterim derejesiniň ýokarlanmagy belli hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, göterim derejesiniň peselmegine garaşylýanlar 2027-nji ýyla çenli yza süýşürilmegi ähtimal. Europeewropadaky ykdysady işjeňligiň gowşaklygy sebäpli göterim derejesiniň ýokarlanmagy soraglary döredýär. Angliýada FTSE 100 görkezijisi birneme ýokarlanan bolsa, pese gaçmalar Germaniýanyň, Fransiýanyň we Italiýanyň bir stockalarynda hasaba alyndy.

Aziýa bazarlarynyň ýagdaýy

Aziýanyň bir stockalary dünýä bazarlarynyň üýtgemegine paralel garyşyk dünýägaraýyş görkezýär. Tehnologiýa gönükdirilen aksiýalaryň dikeldilmegi töwekgelçilik islegini ýokarlandyrýan bolsa, Günorta Koreýanyň çip öndürijisi SK Hynixiň önümçilik mukdaryny artdyrmak meýilnamasy sebitdäki ýarymgeçiriji sektoryndaky satyn alyşlary artdyrdy. Gubernator Kazuo Uedanyň Japanaponiýa Bankynyň göterim derejesi kararyndan öň saglyk problemalary sebäpli keselhana ýerleşdirilendigi bellärliklidir. BIST 30 indeksine esaslanýan geljekki şertnamalar 0,45 göterim azaldy. Türkiye Respublikasynyň Merkezi Bankynyň göterim derejesi karary bazarlarda ýakyndan gözegçilik edilýär. Ykdysadyýetçiler CBRT-iň syýasat hümmetini 37 göterim derejesinde saklamagyna garaşýarlar. Tehniki nukdaýnazardan seredeniňde, BIST 100 indeksiniň 13,900 we 14,000 nokat derejesinde garşylyk tapyp biljekdigi we 13,600 we 13,500 nokat derejesinde goldaw tapyp biljekdigi aýdylýar.

Gysgaça aýdylanda, geosyýasy dartgynlyk we merkezi bankyň garaşylýan kararlary sebäpli dünýä bazarlarynda näbellilik dowam edýär. Bazarlary emele getirjek bu ösüşleriň maýa goýujylaryň strategiýalaryna nähili täsir etjekdigine sabyrsyzlyk bilen garaşylýar.