Ministr Kurumdan global howa mobilizasiýasy: "Howanyň durnukly şäher standartlaryny ýaýratmalydyrys"

Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, Türkiýanyň klimat krizisine garşy garaýşyny emele getirýän möhüm sammite ýolbaşçylyk etdi. COP31 taýýarlyk işlerine laýyklykda Ankarada geçirilen "Howanyň çydamly şäherler maksatnamasy" milli we halkara derejesinde giňden gatnaşdy. Ministr institutyndan başga-da, Ankara şäher häkimliginiň häkimi Mansur avawaş, Konýa şäher häkimliginiň häkimi Uğur İbrahim Altaý, İLBANK baş müdiri Aýýüp Karahan, Aziýa Ösüş Bankynyň ýokary derejeli ýolbaşçylary, halkara maliýe guramalarynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň wekilleri gatnaşdy.

Global howa krizisine garşy göreşmek üçin COP31 görnüşi

Ministr Murat Kurum programmada eden çykyşynda howanyň üýtgemeginiň serhetsiz tebigatyna ünsi çekdi we Türkiye we COP31 Prezidentiniň global adalata düşünmek bilen hereket edýändigini aýtdy. Afrikanyň maliýe çeşmelerinden elýeterliliginden başlap, Pacificuwaş ummanyň adalary ýurtlarynyň diri galmak göreşlerine, Aziýanyň çalt ösýän şäherlerinden Europeewropanyň howanyň uýgunlaşma strategiýalaryna çenli her bir geografiýanyň meselelerini şol bir duýgurlyk bilen çözýändiklerine ünsi çeken Kurum, "Howanyň pasporty ýok. Gurakçylyk serhet derwezesinde durmaýar. Suwlar bir ýurt saýlamaýar"

Ministr Kurum Antalýada kabul edilen borçnamalary meýdançadaky anyk taslamalara öwürmek üçin köp işleýändiklerini aýtdy we arassa energiýa öwrülişigi, ýaşyl senagatlaşma, nol galyndylary, azyk howpsuzlygy, howany durmuşa geçirmek köprüsi, durnukly şäherler, ýaşlar we ummanlar ýaly adamzadyň geljegine gönüden-göni degişli 10 esasy sözbaşy bilen COP31 Hereket gün tertibini ýygnandyklaryny mälim etdi. Maksatlarynyň diňe bir gürleşmek däl, eýsem bütin dünýäde ulanylýan çözgütleri çykarmak we göni maýa goýumlaryny adamlara bermekden ybaratdygyny aýtdy.

6-njy fewralda bolan ýer titremelerinden soň howanyň çydamly şäherleri ýokarlanýar

Ministr Kurum betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini öňünden seljerýän we baýlyklaryny dogry dolandyrýan şäherleşme modeliniň gutulgysyzdygyny aýtdy we Türkiýanyň soňky ýyllarda ýangyn, suw joşmasy, gurakçylyk we aşa yssy ýaly köp betbagtçylyklar bilen göreşýändigini ýatlatdy. Iň uly weýrançylygyň 2023-nji ýylyň 6-njy fewralynda bolup geçendigini mälim eden Kurum, 11 welaýatda 14 million adama gönüden-göni täsir eden we 110 müň inedördül kilometr meýdanda uly weýrançylyk bolan ýer titremesinden soň başlanan taryhy mobilizasiýany düşündirdi.

Ministr Kurum betbagtçylygyň ilkinji pursatyndan başlap döwletiň we halkyň raýdaşlygyny görkezendigini mälim etdi we 650 müň kömek we gözleg-halas ediş işgäriniň we 200 müň binagär, inersener we işçiniň meýdanda gije-gündiz işleýändigini aýtdy. Earthquakeer titremesinden ejir çeken ähli şäherleriň, esasanam Hataý, Kahramanmaraş, Adyýaman we Malatýa şäher häkimlikleriniň goldawy bilen tiz dikeldilendigini aýtdy.

"Biziň guran 500 müňe golaý jaýymyz howa çydamly"

earthquakeer titremesi zonasyndaky infrastruktura we gurluş gurluşlary barada ajaýyp maglumatlary paýlaşan ministr Kurum, 11 müň kilometrlik infrastruktura liniýasynyň ILBANK üsti bilen düýbünden täzelenendigini aýtdy. Şäherleriň taryhy gurluşyny gorap saklamak bilen meýdançalar, mekdepler, metjitler we bazarlar gurandyklaryny mälim eden Kurum, ýaşaýyş jaý önümçiliginiň sagadyny 23 öýe we günde 550 jaýa çenli ýokarlandyrandyklaryny habar berdi.

2025-nji ýylyň 27-nji dekabrynda 11 welaýatda jemi 455 müň ýaşaýyş jaýynyň we iş ýeriniň tamamlanandygyny we peýdalanýanlara gowşurylandygyny habar beren ministr Kurum, aşakdaky meňzeşlik bilen ýerine ýetirilen işleriň ululygyny düşündirdi: "Ilat we Bolgariýa ýa-da Islandiýa sebitleri boýunça, ähli jemgyýetçilik desgalary bilen birlikde, Litwanyň ululygyny bir ýurt gurduk". Gurluşyk işlerinde ekologiýa taýdan arassa çemeleşmelerden ýüz öwürmeýändiklerini mälim eden Kurum, galyndylary gaýtadan işlemek merkezleriniň döredilmegi bilen ykdysadyýete galyndy galyndylaryny getirýändigini we öndürilen 500 müňe golaý jaýyň hemmesiniň howanyň çydamly, nol galyndylaryna laýyk we energiýa tygşytlydygyny aýtdy.

Durnukly infrastruktura we galyndylary nol mobilizlemek

Ministr Kurum ýer titremesi zolagynda toplanan tejribäniň Türkiýedäki şäher özgerişlerine we sosial ýaşaýyş jaý taslamalaryna hem geçirilendigini aýtdy we howanyň çydamly şäherleri üçin dünýä derejesinde täze maliýeleşdiriş mehanizmleriniň we ülňüleriniň işlenip düzülmelidigini öňe sürdi. Greenaşyl gurluşyk sertifikatlaşdyryş ulgamlaryny berkitmegiň möhümdigine ünsi çekip, häkimiýet ýer titremesinden soň durmuşa geçirilýän nol energiýa gurluşy düşünjesi sebäpli energiýa sarp edilişini 39 göterim, parnik gazlarynyň çykarylyşyny 38 göterim azaltmagy başarandyklaryny habar berdi.

Çykyşynda çeşmeleriň netijeliligi meselesine giň ýer sarp eden ministr Kurum, suw we maddy galyndylaryň diňe bir daşky gurşaw däl, eýsem ykdysady we milletara adalat meselesidigini hem aýtdy. Medeniýetimiziň özenlerinden biri bolan "Galyndy däl" pelsepäniň iň anyk görnüşiniň "Zol galyndylary hereketi" bolandygyny aýdan Kurum, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly Emine Erdoganyň howandarlygynda amala aşyrylan bu taslamanyň global diplomatik üstünlige öwrülendigini aýtdy. Ministr Kurum, “Zol galyndylary” görnüşini Depozitleri yzyna gaýtarmak ulgamy (DOA) bilen gündelik durmuşyň merkezine getirendiklerini we şu güne çenli gaýtadan işlenen paketleriň sanynyň 100 milliondan geçendigini we bu ulgamy hasam giňeltjekdigini habar berdi.