Ministr Myrat Kurumyň Taryhy COP31 we Trabzondaky Mavi maliýeleşdirmesi baradaky beýany

COP31-iň prezidenti we daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, Trabzonda geçirilen Uzunkum ýaşaýyş meýdançasynyň milli bag ekmek dabarasyndan soň möhüm metbugat ýygnagynda dünýä metbugaty bilen duşuşdy. "Howanyň üýtgemegine garşy durýan ummanlar we şäherler" mowzugy bilen gurnalan Mawy gepleşik maksatnamasynyň çäginde 17 dürli ýurtdan gelen daşary ýurtly journalistsurnalistleriň soraglaryna jogap beren ministr Kurum, Türkiýäniň daşky gurşawy, Zol galyndylary hereketini we global klimat diplomatiýasynyň ädimlerini kesgitledi.

Antalýa we global deňiz goragy üçin "durmuşa geçiriş COP" görnüşi

"Tebigatyň serhedi ýok, deňizleriň pasporty ýok, ummanlaryň gümrük derwezesi ýok" diýmek bilen daşky gurşaw meseleleriniň çäksiz tebigatyna ünsi çeken ministr Murat Kurum, Trabzondan bütin dünýä açyk habar iberdi. Deňizleri we ummanlary goramagyň umumy geljegimiziň kepili bolup durýandygyny belläp, häkimiýet ýeriň 70 göteriminden gowragyny öz içine alýan suw desgalarynyň milliardlarça adamyň ýaşaýyş çeşmesidigini we global uglerod dioksidiniň zyňyndylarynyň takmynan 29 göterimini siňdirýändigini ýatlatdy.

Pari Paris şertnamasynyň dünýä derejesinde umumy bir ugur alýandygyny mälim eden ministr Kurum, konferensiýa zallarynda kabul edilen kararlaryň indi bu ugurda çalt durmuşa geçirilmelidigini aýtdy. Kurum, Türkiýäniň kabul etjek COP31 prosesi barada durup geçip, "Antalýany" durmuşa geçiriş COP "-ine öwürmek isleýäris, bu ýerde taslamalar, taslamalar maýa goýumlary we maýa goýumlary adamlaryň durmuşyna gönüden-göni degýär. Biziň maksadymyz taslamalary maliýeleşdirmek we maliýeleşdirmek bilen bu ugurda durmuşa geçirmek".

Nepal üçin raýdaşlyga çagyryş we 1.5 dereje maksadyny kesgitlemek

Duşuşykda global adalaty we raýdaşlygy nygtaýan ministr Kurum, weýran bolan Nepal üçin ostitirilen zyýan gaznasy arkaly gyssagly kömek sorady. Nepal üçin goldaw bermek ygrarly ýurtlar üçin ynsanperwerlik we global borjydygyny aýtdy.

Global ýylylyk derejesinde journalistsurnalistleriň 1,5 dereje geçmek howpy baradaky soraglaryna jogap beren Kurum, bu maksada ýetmegiň aňsat däldigini, hatda bu çäkden çykmak hem uly üstünlik hasaplanjakdygyny aýtdy. Ministr Kurum dünýädäki goranyş býudjetleriniň köpelmegine ünsi çekip, "NATO ýurtlary goranyş býudjetini 5 göterime çenli ýokarlandyrdy. Şeýlelik bilen, global ýylylyk sebäpli ýaşap bolmajak dünýä galsa, goramagyň näme manysy bolar? Biz ähli ýurtlary geljekki nesillere ýaşamak üçin umumy isleg bildirmäge çagyrýarys"

Elektrikleşdirmek we gök maliýeleşdirmek, ýangyçlara garşy hereket

Türkiye arassa energiýany özgertmekde anyk ädimlerini düşündiren ministr Kurum, gazylyp alynýan ýangyçlaryň ulanylyşyny azaltmak maksady bilen 2035-nji ýyla çenli elektrikleşdiriş pudagynda 35 göterim maksat goýýandyklaryny mälim etdi. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda gurlan 455 müň jaýda energiýa sarp ediş güýjüniň 39 göterim azalandygyny mälim eden häkimýet, hoşniýetli arzuwlaryň çäginden çykandygyny we anyk netijeleri berendigini aýtdy.

Ilkinji gezek şeýle giňişleýin ara alnyp maslahatlaşylan Gök maliýeleşdirmek meselesini düşündirip, ministr Kurum Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy (UNDP) bilen bilelikde geçirilen gözleglere degip geçdi. Trabzonyň hapa suwlary arassalaýan zawod taslamasyna mysal hökmünde Kurum "Gök maliýeleşdirmegiň mukdaryny köpeltmeli. Alýan demimiziň ýarysy deňizlerden gelýär. Demimizi ýitirmek islemesek, bu taslamalar üçin has köp býudjet bölüp bermeli"

Global güýçleriň howa syýasatlary we Türkiýäniň deňhukukly roly

ABŞ-nyň Pari Paris howa şertnamasyndan ýüz öwürmek mümkinçiligine baha beren ministr Kurum, ABŞ-nyň hökümeti yza çekilse-de, Google, Apple we Amazon ýaly dünýä ykdysadyýetine ýolbaşçylyk edýän ägirt kompaniýalaryň COP31 işinde işjeň rol oýnamak isleýändiklerini aýtdy. Howa diplomatiýasynyň çäginde Hytaý we Russiýa bilen gepleşikleriň dowam edýändigini mälim eden häkimýet, Hytaýyň elektrik ulaglaryna we gaýtadan dikeldilýän energiýa maýa goýumlaryna ýokary baha berýändiklerini aýtdy.

Ministr Kurum, Türkiýanyň daşary syýasatda bitarap, ygtybarly we araçy rolunyň howany dolandyrmakda uly artykmaçlygy üpjün edýändigini aýtdy we global klimat maksatlaryna ýetmek üçin 7,5 trillion dollar aralygyndaky çeşmäniň zerurdygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Nýu-Yorkorkda yglan ediljek 6 synag döwleti üçin "Howany durmuşa geçirmek mehanizmini" durmuşa geçirjekdikleri we Türkiýe hökmünde bu taslama goldaw berjekdikleri barada hoş habar berdi.

Awstraliýa, raýat jemgyýeti we Trabzon bilen herekete çagyryş

COP31 prosesinde Türkiýanyň Awstraliýa bilen gatnaşygy barada durup geçen ministr Kurum, Türkiye COP31 prezidenti, Awstraliýa bolsa gepleşikleriň prezidenti diýdi we iki ýurduň arasynda doly sazlaşygyň we hyzmatdaşlygyň bardygyny aýtdy. Döwlete degişli däl guramalaryň (HDDG) Antalýada geçiriljek sammitde seslerini erkin eşidip biljekdigini mälim eden häkimýet, "Greenaşyl zolak" jemgyýetçilik guramalary üçin giň mümkinçilikleriň dörediljekdigini aýtdy.

Sammitiň jemleýji mejlisinde Daşky gurşawy dolandyrmak boýunça baş müdir Fatih Turan tarapyndan "COP31 Deňiz hapa platformasy başlangyjy" hödürlendi. Soňra, howanyň üýtgemegi boýunça prezident Prof. Dr. Halil Hasar, Trabzon Okeanlarynyň global ekologiýa diplomatiýasynda taryhy ädim bolan 13 makaladan ybarat bolan bütin dünýä herekete çagyryşyny yglan etdi.