Ministr Şimşek: Howanyň üýtgemegi ykdysady durnuklylyga howp salýar

Ministr Şimşek howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki maksatlaryň durmuşa geçirilmelidigini we olaryň ykdysady durnuklylyga gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy.

Timur HAN 24 Haziran 2026, 17:50

11 0

Paýlaş:

Türkiýanyň Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek Londonda geçirilen Net Zero Emissiýa sammitinde möhüm çykyş etdi. Maksatlaryň indi howanyň üýtgemegine garşy göreşde durmuşa geçirilmelidigine ünsi çekip, Şimşek bu ýagdaýyň ykdysady durnuklylyga gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy.

Howanyň maksatlaryny durmuşa geçirmegiň wagty

Soňky on ýylda howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly çekişmeleriň esasan maksatlara we borçnamalara gönükdirilendigini aýdyp, Şimşek bu maksatlaryň indi durmuşa geçirilmelidigini aýtdy. Şimşek, ýurtlaryň köpüsiniň ägirt uly maksatlarynyň bardygyny mälim edip, esasy meseläniň bu maksatlaryň zerur tizlikde we masştabda durmuşa geçirilip bilinjekdigini aýtdy.

Howanyň hereketini ykdysady esaslandyrmagyň gaty açykdygyny aýdyp, Şimşek çäre görmezlik üçin çykdajylaryň klimat betbagtçylygynyň öňüni almak çykdajylaryndan has ýokarydygyny aýtdy. Howanyň üýtgemegine garşy üstünlik gazanyp bilmesek, çykdajylaryň gaty ýokary boljakdygyny aýtdy.

Maliýe zerurlyklary we kynçylyklar

Mehmet Şimşek howanyň üýtgemegine garşy göreş çäginde maliýeleşdiriş tarapynda çynlakaý kynçylyklaryň bardygyny aýtdy. Howa maksatlaryna ýetmek üçin Hytaýdan başga ösýän ýurtlar üçin 2030-njy ýyla çenli ýylda takmynan 2,5 trillion dollar maliýeleşdirmegiň zerurdygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, häzirki maliýeleşdiriş akymlarynyň ýylda 200 milliard dollar derejesinde bolup, zerur masştabdan has uzakdadygyny belläp geçdi.

Maliýe boşlugynyň sebäbiniň kapitalyň ýetmezçiligi däldigini, ýöne bu kapitalyň uly göwrümde mobilizlenmelidigini we maýa goýumlary üçin klimat taslamalaryna gönükdirilmelidigini aýtdy, Şimşek munuň hemmeleriň esasy ileri tutulýan ugurlaryndan biri bolmaly däldigini aýtdy.

has uzak geljek üçin töwekgelçilik, häzirki wagtda bu ykdysady töwekgelçilik. Şimşek töwekgelçiligiň bardygyny aýdyp, meseläniň diňe ýurtlar bilen çäklenmän, eýsem global meseledigini aýtdy. Häzirki wagtda dünýäde klimat bilen baglanyşykly ýitgileriň diňe dörtden bir böleginiň ätiýaçlandyrylyp bilinjekdigini we galan böleginiň ýüküniň öý hojalygyna, kompaniýalara we ştatlara düşýändigini aýtdy.

Şol sebäpli howanyň töwekgelçiliginiň gitdigiçe ýurt töwekgelçiligine öwrülýändigini we ýurt töwekgelçiliginiň wagtyň geçmegi bilen maliýe durnuksyzlygynyň çeşmesine öwrülmeginiň mümkindigini aýtdy. Global maliýe ulgamynda has ýönekeý, has çalt we has täsirli klimat maliýe arhitekturasynyň zerurdygyny aýtdy.

Türkiýeniň COP31 prezidentlik maksatlary

COP31 Prezidentiniň çäginde Türkiýanyň ileri tutýan ugurlarynyň biriniň elektrikleşdirilendigini aýdyp, Mehmet Şimşek soňky energiýa zarbalarynyň biri-birinden aýrylmazlygy we energiýa howpsuzlygy meselesiniň aýry-aýry bolup biljekdigini aýtdy. Elektrikleşdirmegi çaltlaşdyrmak boýunça global ara alyp maslahatlaşmaga başlandyklaryny we soňky energiýa sarp edilişinde elektrik energiýasynyň paýyny 2035-nji ýyla çenli takmynan 20 göterimden 35 göterime çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýändiklerini mälim etdi.

Hususy pudagyň roly we gatnaşygy

Hususy pudagyň bu inisiatiwany emele getirmekde we goldamakda işjeň rol oýnap biljekdigine umyt baglaýandyklaryny aýtdy. Hususy pudagyň wekili hökmünde Türkiýäniň Palatalar we Haryt Birchangalary Bileleşiginiň (TOBB) birleşýän COP31 Işewürlik Forumynyň açylandygyny aýtdy. Forumyň Nýu-Yorkork howa hepdeliginde ýene-de Antalýada duşuşjakdygyny, soň bolsa COP31-iň çäginde duşuşjakdygyny mälim eden Şimşek, Stambulda sentýabr aýynda Howanyň maliýe hepdeligini geçirjekdigini aýtdy. Şimşek, dünýäde ýetmeýän zadyň ygrarlylygyň däl-de, eýsem durmuşa geçirmegiň möhümdigini belläp, bu borçnamalaryň ýerine ýetirilmeginiň diňe hyzmatdaşlyk arkaly mümkindigini aýtdy.

Netije: Howanyň üýtgemeginiň we geljekdäki garaşyşlaryň ähmiýeti

Howanyň üýtgemegine garşy göreşde durmuşa geçirmegiň zerurdygyny nygtap, Mehmet Şimşek bu prosesiň ykdysady ösüşiň we ykdysady taýdan durnuklylygyň möhümdigini aýtdy. Maliýe boşlugyny ýapmak we klimat taslamalaryna goldaw bermek üçin bilelikdäki tagallalaryň artdyrylmalydygyny mälim eden Şimşek, Türkiye bu ugurda öňbaşçylyk etmegi maksat edinýändigini aýtdy. Şimşek geljek döwürde howanyň üýtgemegine garşy göreşde has täsirli ädimleriň görülmelidigini aýdyp, hususy sektoryň bu işe işjeň gatnaşmagynyň ähmiýetine ünsi çekdi.