Ministr Şimşekiň Stambulda howa şertleriniň maliýeleşdirilmegine çagyryşy: "Hususy pudak herekete geçmeli"

Türkiye, klimat krizisine garşy göreş we durnukly ösüş maksatlaryna laýyklykda dünýä derejesinde seslenjek çäreleri görmegini dowam etdirýär. Zol galyndylar hereketiniň düýbüni tutujy, Birleşen Milletler Guramasynyň Zol galyndylary ýokary derejeli şahsyýet geňeş geňeşiniň prezidenti we “Zero galyndylar gaznasynyň” hormatly prezidenti Emine Erdogan öňe sürdi; Galyndylaryň öňüni almaga, serişdeleri tygşytly peýdalanmaga, durnukly önümçilik we sarp ediş modellerini ýaýratmaga we aýlaw ykdysadyýetini berkitmäge esaslanýan nol galyndy çemeleşmesi, klimat hereketleri bilen bilelikde kabul edilen bitewi özgeriş çemeleşmesiniň iň möhüm elementlerinden biri bolup durýar.

Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri we COP31 prezidenti Murat Kurumyň ýolbaşçylygynda Antalýada geçiriljek COP31 sammitine taýýarlyk işinde, bu çemeleşme howanyň maksatlaryny durmuşa geçirmek we durnukly özgerişleriň maliýeleşdiriş ölçegini güýçlendirmek taýdan möhüm ähmiýete eýe.

Şu nukdaýnazardan, Zol galyndylary gaznasy, Gazna we maliýe ministrligi, Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrligi we Birleşen Milletler Guramasy Türkiýe bilen bilelikde guralan "COP31 tarap: Howanyň maliýe syýasaty gepleşikleri" maksatnamasy Stambul Maliýe Merkezindäki Ziraat Bankynyň Baş müdirligi tarapyndan geçirildi.

Bu maksatnama, Türkiýanyň COP31-e alyp barýan işinde howanyň maliýeleşdiriş kuwwatyny güýçlendirmek, döwlet we hususy pudagyň maýa goýumlaryny howanyň maksatlary bilen has güýçli birleşdirmek we milli we halkara maliýeleşdiriji guramalaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy gowulandyrmak maksady bilen amala aşyryldy; Syýasatçylar, jemgyýetçilik guramalary, maliýe toparlary, halkara guramalar, hususy pudak, akademiýa we raýat jemgyýetiniň wekilleri birleşdi.

Jemgyýetçilik serişdeleriniň täsiri ýokarlandyrylmaly, hususy maýa mobilizlenmeli

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek maksatnamanyň açylyşynda möhüm beýanatlar berip, howanyň maliýeleşdirilmeginde esasy meseläniň, klimat borçnamalary bilen bu maksatlary amala aşyrmak üçin zerur maliýeleşdirmegiň arasyndaky boşlugy ýapmakdygyny aýtdy. Ministr Şimşek: "Stambul köprüler şäheridir. Bu materikleri, adamlary we pikirleri birleşdirýär. Bu gün aýratyn manyly, sebäbi ýurtlar howa şertleri bilen öz maksatlaryna ýetmek üçin maliýeleşdirmegiň arasyndaky boşlugy ýapmagyň ýollaryny gözleýärler."

Şimşek köp ýurtlaryň howanyň hemme taraplaýyn maksatlaryny kesgitländigini, ýöne asyl kynçylygyň bu maksatlara ýetmekdigini aýtdy we bu zerurlygy kanagatlandyrmakda döwlet maliýeleşdirmesiniň möhüm rol oýnaýandygyny aýtdy, ýöne döwlet serişdeleriniň diňe özi ýeterlik bolup bilmez we: "Hiç bir maliýe ministriniň goşmaça birnäçe milliard dollar artykmaçlygy ýok. Şonuň üçin esasy mesele jemgyýetçilik serişdeleriniň täsirini nädip ýokarlandyrmalydygy we hususy maýadarlaryň maýa goýumlaryna bolan ynamyny nädip üpjün etmelidigi".

Şimşek, Türkiýäniň 2053-nji ýylda arassa zyňyndy maksadynyň geljekdäki ugruny anyk kesgitleýändigini we Milli Greenaşyl Maliýe Strategiýasynyň bu maksada laýyk ýol kartasyny hödürleýändigini we bu meýilnamanyň döwlet edaralary, gözegçilik guramalary, banklar we kompaniýalar bilen bilelikde kesgitlenendigini aýtdy.

Pes uglerodly we howa çydamly ykdysadyýete geçiş uly mümkinçilikler hödürleýär

Maksatnamanyň açylyş bölüminde çykyş eden Birleşen Milletler Guramasy (BMG) Türkiye rezidentiniň utgaşdyryjysy doktor Babatunde Ahonsi howanyň maliýeleşdirilmeginiň indi klimat gepleşikleriniň çäginde däl-de, eýsem ykdysady we maliýe syýasatlarynyň merkezinde durýandygyny aýtdy. Ahonsi "Esasy sorag indi klimat hereketlerine maýa goýmalymy ýa-da etmeli däl. Howa maksatlaryny maýa goýumlaryna we maýa goýumlaryny hakyky dünýä netijelerine öwürmek üçin maliýeleşdirmegiň göwrümini, depginini we hilini nädip ýokarlandyrmalydygymyz".

Howanyň üýtgemeginiň diňe bir daşky gurşaw meselesi bolman, eýsem ulgamlaýyn, ykdysady we maliýe töwekgelçiliginiň hem bardygyny belläp, Ahonsi: "Howanyň üýtgemegi, salgyt balansyna, karzlaryň durnuklylygyna, maliýe durnuklylygyna, infrastrukturasyna, azyk we energiýa howpsuzlygyna, kärhanalara we ýaşaýyş durmuşyna gönüden-göni täsir edýär.

Ahonsi howanyň maksatlaryny üstünlikli durmuşa geçirmek üçin maliýe ulgamlarynyň dizaýn etapyndan klimat maksatlaryna laýyk gelmelidigini aýtdy; Düzgünleşdirmek, salgyt salmak, maýa goýum kararlary, töwekgelçilikleri dolandyrmak, maýa bazarlary, aç-açanlyk we taslama taýýarlyk işleriniň umuman göz öňünde tutulmalydygyny aýtdy.

Maliýe, howa syýasatyny durmuşa geçirmegiň esasy güýji

Galyndylar gaznasynyň prezidenti we COP31 ýokary derejeli howa çempiony Samed Aırbaş, howanyň maliýeleşdirilmeginiň diňe bir klimat syýasatynyň goşmaça elementi bolman, eýsem bu syýasatlary durmuşa geçirýän esasy güýçdigini hem belläp geçdi. Howa krizisiniň indi geljegiň problemasy däldigini, häzirki döwrüň iň yssy ykdysady meseleleriniň birine öwrülendigini bellän Aırbaş, "Maliýe klimat syýasatyna goşmaça element däl, eýsem syýasaty durmuşa geçirmegiň güýji."

Aırbaş, hanym Emine Erdoganyň ýolbaşçylygynyň ýolbaşçylaryň dünýä derejesinde nol galyndylary hereketiniň ýaýramagynyň ähmiýetine ünsi çekdi we şeýle diýdi: "Hanym Emine Erdogan, Türkiýäniň zibil galyndylaryny dünýä hereketine öwürmekde möhüm rol oýnady. Onuň çemeleşmesi bize möhüm bir perspektiwany hödürleýär.

Samed Aırbaş döwlet çeşmeleriniň, hususy maýanyň, halkara maliýe guramalarynyň we täze maliýeleşdiriş modelleriniň howanyň maliýeleşdirilmeginde şol bir ulgamyň içinde birleşdirilmelidigini aýtdy.

Sammite; Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek, Halkara Energetika Guramasynyň prezidenti Fatih Birol, Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň prezidenti Fatih Karahan, BMG Baş sekretarynyň orunbasary we BMGÖM syýasaty we maksatnama goldaw býurosynyň müdiri Markos Neto, Bütindünýä banky Türkiýe ýurt müdiri -an-Kristof Karret, Aziýa infrastruktura maýa goýum bankynyň wise-prezidenti Ajaý Bhuşan Pandey, Ziraat Bank Baş müdiri WakyfBank, Halkbank, Türkiye İş Bankasy, Türk Eximbank, QNB we Akbankyň wekillerinden başga-da uniwersitetleriň wekilleri, TIKA, ilçiler, halkara guramalar, hususy pudak, pudak birleşikleri we jemgyýetçilik guramalary gatnaşdy.

Howanyň maliýeleşdirilmeginde umumy çözgüt meýdançasy we tematiki gözlegler

Maksatnamada Türkiýäniň howanyň maliýeleşdirilmeginde kuwwatyny ýokarlandyrmak, döwlet baýlyklaryny we hususy maýany has netijeli birleşdirmek we maýa goýumlary üçin klimat taslamalaryny ösdürmek bilen baglanyşykly strategiki temalara baha berildi.

Bir günlük ýokary derejeli tegelek stol görnüşinde geçirilen syýasat gepleşiklerinde Türkiýanyň howa maliýeleşdiriş ekosistemasyny güýçlendirmek üçin alty sany tematiki iş topary döredildi. Aşakdaky mowzuklar iş toparlarynda jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy:

- Maliýe düzgünleşdirmesi we taksonomiýa

- Greenaşyl maliýe gurallary

- Maliýeleşdirilýän taslama howuzlary

- Garyşyk maliýeleşdirmek we töwekgelçilikleri paýlaşmak gurallary

- Hususy maýany mobilizlemek

- Durnuklylyk hasabaty, kepillik we ygtybarly howa maglumatlary

Okuw sapaklarynda Türkiýede howanyň maliýeleşdirilmegine girmekdäki päsgelçilikler, maýa goýum mümkinçilikleri we maliýeleşdiriş gurallaryny has netijeli ulanmak üçin çözgüt teklipleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

COP31-e barýan ýolda anyk syýasat teklipleri

"COP31 tarap: Howanyň maliýe syýasaty gepleşikleri" çäginde öňe sürlen baha berişler we teklipler, Türkiýäniň klimat maliýeleşdiriş syýasaty we tejribesini ugrukdyrmagy maksat edinýär.

Dialogyň çäginde işlenip düzülen syýasat teklipleri, COP31 prezidentligi, COP31 ýokary derejeli howa çempiony edarasy, halkara maliýe guramalary we köptaraplaýyn ösüş banklary bilen paýlaşylmagy meýilleşdirilýär.

Maksatnama, Türkiýäniň 12-nji Ösüş meýilnamasyna (2024-2028) we Milli Greenaşyl Maliýe Strategiýasy we Hereket meýilnamasyna (2026-2030) laýyklykda ýaşyl ösüş, howanyň durnuklylygy we durnukly maliýe ugurlary boýunça geçirilen gözleglere güýçli goşant goşmagy maksat edinýär.

Stambulda COP31 babatynda geçirilen syýasat gepleşikleri, Türkiýanyň klimat maksatlaryny maliýeleşdirmek, maýa goýum taslamalaryny ösdürmek we döwlet, hususy pudak we halkara maliýe dünýäsi arasyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmek nukdaýnazaryndan durnukly we howanyň durnukly geljegi üçin taryhy umumy iş ýerini döretdi.