MİT-iň taryhy ByLock operasiýasy: 215 müň adamyň gizlin iýerarhiýasy nädip aýryldy?

Milli aňtaw guramasy (MİT) tarapyndan 2937-nji Kanun tarapyndan berlen tehniki aňtaw we kiberhowpsuzlyk ygtyýarlyklarynyň çäginde geçirilen taryhy operasiýa, Fetullah Terrorçylyk Guramasynyň (FETO) garaňky aragatnaşyk ulgamyny ýok etdi. Litwadaky esasy serwerden has ýokary kiber tehnologiýasy bilen alnan 215 müň 92 adamdan ybarat ägirt uly maglumatlar binýady, jenaýat işlerinde guramaçylyk iýerarhiýasyny göni manyda rentgen şöhlelendirdi.

Gurama aralaşmagy başaran MİT işgärleri 2014-nji ýylyň iýul aýynda ilkinji gezek ByLock atly bu gizlin aragatnaşyk programmasynyň bardygyny anykladylar. Çuňňur kiber gözleglerinde, programma üpjünçiliginiň 2013-nji ýylyň noýabr aýynda, 17-25-nji dekabry aralygynda berlen ýörite görkezmeler bilen guramanyň kiber gurluş işgäri tarapyndan işlenip düzülendigi anyklandy. Ulgamyň serwer howpsuzlygy bu möhüm ada gönüden-göni ynanyldy. Bu gizlin toruň dargamagy üçin, MİT-iň kiber goranmak we howpsuzlyk bölüminiň içinde; Maglumat bazasynyň hünärmenlerinden, kripto analitiklerinden, tor hünärmenlerinden, ak şlýapa hakerlerinden we ters in engineeringener hünärmenlerinden ybarat ýörite kiber topary döredildi.

Täze ýyl baýramçylygynda başlanan köpçülikleýin kiber hüjümi we jemgyýetçilik in Engineeringenerligi

Kiber habar alyş gullugy FETO-nyň gizlin aragatnaşygyny üpjün edýän esasy serweriň Litwada işleýän Bastik Serwerler atly bir kompaniýa tarapyndan ýerleşdirilendigini kesgitledi. Guramanyň dolandyryjylarynyň ulgamy şahsyýetlerini gizlemek üçin näbelli töleg usullary arkaly kärendesine alan 9 IP adresi arkaly işleýändigi kesgitlenildi. Serwere ilkinji kiber hüjümi 2015-nji ýylyň awgust aýynda amala aşyryldy we ulgamyň gorag diwary synagdan geçirildi. Gorag diwary 2015-nji ýylyň noýabr aýynda bozulan hem bolsa, guramanyň ýolbaşçylary maglumat traffigindäki adaty bolmadyk işe üns berdiler we ulgamy wagtlaýynça togtatdylar.

MİT-iň kiber hünärmenleri 2015-nji ýylyň 25-nji dekabrynda kompaniýanyň işgärleriniň Täze ýyl baýramçylygyna hakyky zarba urmak islemeýän gijesini nyşana aldylar. Ro Christmasdestwo baýramynda giňişleýin kiber hüjümi bilen serweriň gorag diwary düýbünden bozuldy.

Kodlardaky we şifrlenen gizlin ymamlardaky türk yzlary

MIT-iň kiberhowpsuzlyk hünärmenleri tarapyndan programmanyň deslapky kodlary boýunça geçirilen kriptologiki synaglarda ulgamyň türk ulanyjylary üçin ýörite döredilendigini görkezýän subutnamalar tapyldy. Kodlaryň içinde "faýl", "poçta" we "ses gözlegi" ýaly göni türk sözleri tapyldy. Iň anyk açyş, rugsatsyz giriş synanyşyklarynda ekranda görkezilen säwlik habarynyň programma üpjünçiliginde "Siziň ygtyýaryňyz ýok" hökmünde türk dilinde kodlanmagydy.

Operasiýa netijesinde alnan 215 müň 92 adamyň maglumat bazasynyň şifrlenmegi bilen köp mukdarda maglumat döwletiň eline geçdi. Amalyň çäginde 60 müň 748 internet abunalygy, 17 milliondan gowrak habar, takmynan 4,7 million e-poçta we 111 müň 637 telefon belgisi doly açyldy. Şu maglumatlary göz öňünde tutup, 2015-nji ýylyň ýanwar we fewral aýlarynda geçirilen tehniki gözlegleriň netijesinde FETO-nyň 81 "welaýat ymamy" we 160 "ýurt ymamy" kesgitlenildi.

Iň möhüm netijeleriň biri, 2016-njy ýylyň 12-nji iýulynda, 15-nji iýulda dörän dönüklik synanyşygynyň öňüsyrasynda geçirildi. ByLock hat alyşmalaryndan Türk medaragly Güýçlerine (TAF) giren 600 sany ýokary derejeli FETO agzasynyň şahsyýeti kesgitlenildi we Baş ştabyň adyna iberildi. Mundan başga-da, bu maglumatlar 2014-nji ýylda MİT ýük awtoulaglaryny duruzmak baradaky dildüwşügiň guramanyň gizlin ymamlaryndan görkezme alan endandarma işgärleri tarapyndan amala aşyrylandygyny anyk subutnamalar bilen görkezdi.

Gurama içerki iýerarhiýanyň paroly: ByLock ID belgileri

Derňelýän maglumatlar binýadynda guramanyň agzalarynyň hakyky atlary bilen däl-de, ulgam tarapyndan bellenen iýerarhiki ID belgileri bilen goşulandygy anyklandy. Görnüşi ýaly, 1-den başlap, bu sanlar tötänleýin däldi, ýöne guramanyň ähmiýetini, ýaşyny we wepalylygyny görkezýän iýerarhiýa kartasy. Iň gowy 100-de şahsyýet belgileriniň FETO-nyň iň möhüm operasiýa atlaryna degişlidigi kesgitlenildi.

Derňewde MİT Plot işinde günäkärlenýän öňki polisiýa başlygy Erol Demirhan 27 ýaşynda, Ankaranyň polisiýa başlygynyň öňki orunbasary Oğuz Kiremitçi 28, Serkan urturtçu 39, Serkan Şahan, Hrant Dink janyna kast etmek işinde günäkärlenýänleriň biri, 40 ýaşyndaky Çengiz Özkan Guramanyň ABŞ-ly ymamy aşaşa 49 belgili şahsyýeti bilen birinji bolup, onuň hataryndadygy göründi. Beýleki möhüm atlaryň şahsyýet sanawy aşakdaky ýaly ýazga alyndy:

Lokman Kyrçyly 84, Mesut ılmaz 150, Gürsel Aktepe 161, Osman Hilmi Özdil 364, Sadettin Akgüç 452, Zeki Güven 512, Orhan İnandi 613, upakup Saýgyly 852 we Ahmet Hamdi Parlak 999. Şeýle gymmatly ýagdaýdadygy, guramanyň habar beriş serişdeleriniň arasynda birinji orunda durýandygy kesgitlenildi.

Hukuk hasaba alyş: "Netijeli subutnamalar" Courtokary Kazyýetiň karary

ByLock programmasynyň dünýä derejesinde ulanylýan WhatsApp, Signal we Telegram ýaly habarlaşma programmalaryndan esasy tapawudy, onuň bütinleý ýapyk zynjyr hökmünde döredilmegi boldy. Diňe hasaba alyş tapgyrynda telefon belgisini ýa-da SMS tassyklama koduny talap etmeýän ulgama, özara döredilen "ulanyjy ady / ID" maglumatyny girizip bilersiňiz. Bu, daşardan hiç kimiň sistema aralaşmagyna mümkinçilik döretmedi.

MIT tarapyndan kazyýet edaralaryna berlen sanly maglumatlar kanuny gözden geçirildi. Appokary kazyýetiň Baş jenaýat mejlisi we Appokary kazyýetiň 3-nji jenaýat palatasy, nusgawy kararlary bilen ByLokyň kanuny ýagdaýyny aýdyňlaşdyrdy. Okary Kazyýet, ByLock-yň diňe FETO agzalary üçin elýeterli şifrlenen aragatnaşyk ulgamy bolany üçin, sistema girizilen we ony işjeň ulanýan adamlaryň hereketleri "ýaragly terror guramasyna agzalygyň" subutnamasydygyny kabul etdi. Şeýlelik bilen, dogry tassyklanan ByLock maglumatlary iş kesmek üçin esas bolup biljek "gutarnykly subutnama" hökmünde höküm edildi.