NATO sammitinden soň goranmak üçin täze döwür: Türkiýäniň F-35, KAAN we howa goranyş ýoly

7-8-nji iýulda Ankarada geçirilen NATO-nyň taryhy sammiti Türkiýanyň goranyş pudagyndaky strategiki ugruny üýtgeden möhüm wakalara şaýat boldy. Al-Monitor tarapyndan çap edilen giňişleýin seljermä görä, sammitden soň Ankara; ABŞ-nyň sanksiýalaryny aýyrmak, F-35 maksatnamasyna gaýdyp gelmek, Europeanewropada öndürilen SAMP / T howa gorag ulgamlary bilen üpjün etmek we Angliýa bilen harby hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak ýaly köp ölçegli diplomatik herekete başlady.

Prezident Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan geçirilen sammitiň çäginde ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump hem Ankara bardy. Iki lideriň arasynda geçirilen ikitaraplaýyn duşuşyklarda Waşington administrasiýasynyň Russiýada öndürilen S-400 howa gorag ulgamlary we F-35 söweş uçar meýilnamasyna gaýdyp gelmek mümkinçiligi sebäpli Türkiýe garşy girizilen CAATSA sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna gaýtadan baha berjekdigi habar berildi. Analitikler, Trumpyň bu sözleriniň ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän S-400 krizisini çözmek üçin diplomatik işe uly itergi berendigi bilen ylalaşýarlar.

Üçünji ýurt formulasy we S-400 krizisinde Kremliň beýannamalary

Neşir edilen derňewde Türkiye S-400 düwünini çözmek üçin bu ulgamlary Birleşen Arap Emirliklerine ýa-da Katara satmagy göz öňünde tutýandygy öňe sürüldi. Bu aýyplamalardan soň Kremliň metbugat sekretary Dmitriý Peskow ilkinji gezek S-400 kysymly ulaglaryň geljegi barada Moskwanyň Ankara bilen aragatnaşyk saklandygyny resmi taýdan tassyklady. Gepleşikleriň aşa duýgur ýerde alnyp barylýandygyny mälim eden Peskow, iki ýurduň arasyndaky geňeşmeleriň dowam etjekdigini aýtdy.

Beýleki tarapdan, NATO sammitiniň çäginde Türkiýe gelen ikitaraplaýyn ABŞ Kongres delegasiýasy gepleşiklerde möhüm öňegidişligiň bardygyny habar berdi, ýöne tehniki jikme-jiklikler entek belli däl. Wekiller palatasynyň agzasy Maýk Turner Kongrese hödürlenen ilkinji maglumatlaryň gaty umytlydygyny aýtdy. Atlantik Geňeşi Türkiye maksatnamasynyň hünärmenlerinden biri Baý Outzen, CAATSA sanksiýalaryny ýatyrmagyň güýçli mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy, ýöne bu ABŞ kanunlarynyň şertlerine doly laýyk gelmegine we Kongresdäki goldawy saklamaga baglydyr. Recentlyakynda aradan çykan Trumpyň iň ýakyn ýaranlaryndan biri bolan respublikan senator Lindseý Graham dirikä soňky çykyşynda Kongresiň garşylyklaryna garamazdan Türkiýä garşy satuw formulalaryna oňyn garaýandygyny aýtdy.

KAAN üçin F110 hereketlendirijileri we F-35 prosesinde möhüm ösüş

Şeýle hem, Türkiýanyň asmanda içerki we milli kuwwaty, KAAN we bäşinji nesil söweş uçary F-35 taslamalary bilen meşgul günler bar. Trump administrasiýasynyň Türkiye tarapyndan milli söweş uçary KAAN programmasynda ulanylmagyny haýyş eden 80 General Electric F110 hereketlendirijisini satmak üçin ABŞ-nyň Kongresine resmi tassyklama bukjasyny tabşyrandygy habar berildi. Bu ädim, Türkiýäniň howa güýjüni lokallaşdyrmak ugrundaky ädimleri nukdaýnazaryndan strategiki öwrülişik nokady hasaplanýar.

SAMP / T Goranmak ulgamy we Angliýa bilen ullakan hyzmatdaşlyk şertnamasy

NATO Ankara sammiti Türkiýanyň Fransiýa bilen Italiýanyň bilelikdäki önümçiligi bolan SAMP / T howa we raketa goranyş ulgamyny satyn almak synanyşyklaryna täze bir goşant goşdy. Milli Goranmak ministri araşar Güler Türkiýanyň howa gorag zolagy üçin “Patriot” we SAMP / T alternatiwalaryna üns bilen baha berýändigini yglan edeninden soň, Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makron üç ýurduň arasynda tehniki gözlegleriň işjeň geçirilendigini tassyklady. Mümkin bolan şertnamanyň tehnologiýa geçirişini we bilelikdäki önümçilik modellerini, şeýle hem göni satyn almagy öz içine alyp biljekdigi mälim edildi.

Sammitiň iň anyk we strategiki netijelerinden biri Türkiye bilen Angliýanyň arasynda gol çekilen täze goranyş hyzmatdaşlygy şertnamasy boldy. Prezident Rejep Taýyp Erdogan we Iňlis premýer-ministri Keir Starmer tarapyndan gol çekilen bu taryhy şertnama; Howpsuzlyk, goranyş senagaty, harby hyzmatdaşlyk, kiberhowpsuzlyk, kosmos tehnologiýalary, gibrid howplara we raýat taýýarlygy ýaly ugurlarda güýçli maslahat beriş mehanizmleriniň döredilmegini göz öňünde tutýar. Bilelikdäki beýannamada bu möhüm şertnamanyň iki sany güýçli NATO ýaranlarynyň global goranyş borçnamalaryny has-da güýçlendirýändigi nygtaldy.