Numan Kurtulmuş: Türkiýäniň Afrika Milli Mejlisi partiýa bolmazdan Türkiye-Afrika hyzmatdaşlygy güýçlenýär

Türkiýäniň Milli Milli Mejlisiniň başlygy Numan Kurtulmuş Türkiýanyň Zambiýa Milli Assambleýasynyň başlygy Nelly Mutti bilen duşuşygyndan soň Afrika yklymy bilen gatnaşyklarynda täze strategiýalaryna we häzirki syýasy ösüşlerine baha berdi. Türkiýäniň Milli mejlisinde geçirilen bu möhüm ýygnakda iki lider Afrika we Türkiýanyň sebitdäki maýa goýumlaryna täze diplomatik çemeleşmeleri ara alyp maslahatlaşdy. Mundan başga-da, Türkiýanyň Ysraýylyň giňeldiş syýasatlaryna bolan pozisiýasy gün tertibine getirildi. Birinjisi, 'Afrika afrikalylara degişlidir' düşünjesi bilen Afrikanyň daşarky gatyşmalar üçin ýapyk bolmalydygyny nygtaýan çemeleşme. Ikinjiden, yklymyň öz meselelerini öz içerki dinamikasy we 'Afrika meselelerine Afrika çözgütleri' pelsepesi bilen çözmelidigi baradaky ynam bar. Üçünjiden, Afrikanyň tebigy baýlyklarynyň durnukly ösüş üçin ulanylmalydygy we bu ugurda “ýeňiş gazanmak” ýörelgesiniň kabul edilmelidigi aýdylýar. Bu strategiýalaryň çäginde Türkiye Afrikadaky täsirini artdyrmagy we yklym bilen ykdysady we medeni gatnaşyklaryny pugtalandyrmagy maksat edinýär.

Türkiye materige maýa goýumlary takmynan 100 milliard dollara ýetdi . Mundan başga-da, 2002-nji ýylda 12 bolan Afrikadaky türk ilçihanalarynyň sany häzirki wagtda 44-e ýetdi we ýakyn wagtda bu sany 50-e ýetirmek meýilleşdirilýär. Medeniýet diplomatiýa institutlarynyň üsti bilen Türkiýäniň yklymyň hemme ýerinde diýen ýaly bar we bu gatnaşyklary dostlugyň we doganlygyň esaslaryna esaslandyrýar.

Türkiýanyň Ysraýylyň giňeldiş syýasatlaryna garşy tutumy

Kurtulmuş Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň prezident Rejep Taýyp Erdogany tankyt etmegini düýbünden ret etdi. Kurtulmuş, Türkiýeniň Ysraýylyň giňeldiş syýasatlaryna garşy dogry bir pozisiýa eýeländigini we Prezident Erdoganyň bu kontekstdäki sözleriniň Türkiýanyň milli bähbitlerini goramaga gönükdirilendigini aýtdy. Netanýahunyň aýyplamalarynyň halkara ähmiýetiniň ýokdugyny mälim eden Kurtulmuş, Türkiýanyň Ysraýyl tarapyndan edilen jenaýatlara garşy durmagyny dowam etdirjekdigini aýtdy.

Kurtulmuş genosid jenaýatçysy Netanýahunyň we onuň toparynyň halkara kazyýetlerinde jogapkärçilige çekiljekdigine ynam bildirmek bilen sözüni jemledi. Türkiýe Ysraýylyň ýaýbaňlandyryjy syýasatlaryna garşy tutumyny dowam etdirer we sebitde parahatçylygy we durnuklylygy ornaşdyrmak ugrundaky tagallalaryny artdyrar. Dünýäniň kiçiräk bir oba öwrülendigini bellän Mutti, ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň möhümdigini aýtdy. Zambiýanyň Türkiýe bilen gatnaşyklaryny gowulandyrmak isleýändigini, esasanam mineral baýlyklaryň adalatly ulanylmagyny üpjün etmek isleýändigini aýtdy.

Mutti Eastakyn Gündogardaky krizisleriň Afrika ykdysadyýetine uly täsir edýändigini, şonuň üçin Türkiýanyň diplomatik tagallalaryna ýokary baha berýändigini aýtdy. Türkiye sebitdäki krizislere garşy diplomatik missiýasy Zambiýa üçin möhüm mysal bolup durýar.

Türkiýäniň Beýik Milli Assambleýasynyň syýasy bitaraplygy

Duşuşygyň ahyrynda Kurtulmuş Türkiýäniň Beýik Milli Assambleýasynyň Türkiýedäki syýasy partiýalaryň içerki meselelerine hiç wagt gatnaşmajakdygyny aýtdy. Türkiýäniň Milli mejlisiniň CHP-nyň içerki dawalary babatynda bitarap nokatda durýandygyny we bu jedelleriň parlamentiň çäginde çözülmelidigini aýtdy. Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasy diňe parlament kanunlarynyň çäginde hereket edýär we haýsydyr bir partiýanyň dawasyna goşulmaýar.

Kurtulmuş CHP-ä içerki meselelerini gysga wagtda çözmegi we partiýanyň şahsy şahsyýetini goramagy maslahat berdi. Türkiýäniň Milli mejlisiniň beýle diskussiýalary çözmäge ygtyýarly däldigini we bitaraplygy saklamak arkaly hereket edýändigini ýene-de bir gezek nygtady. Ysraýyl bilen bolan dartgynlygyň Türkiýanyň halkara syýasatynda tutýan ornuna täsir etmejekdigi we sebitdäki parahatçylyk tagallalarynyň dowam etjekdigi aýdylýar. Türkiye Afrikadaky täsirini artdyrar we yklym bilen gatnaşyklaryny güýçlendirer.

Öňümizdäki döwürde Türkiye Afrikadaky ilçihanalarynyň sanyny artdyrar we yklymda täze ykdysady hyzmatdaşlygy döreder diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, Türkiýanyň Ysraýyl bilen gatnaşyklarynda halkara hukugynyň çäginde dogry pozisiýasyny saklamagy we bu meselede tutanýerliligini saklamagy göz öňünde tutulýar.