Oba hojalygynda milli howpsuzlyk hereketi: TİGEM-den ullakan tohum we tohumçylyk maýa goýumlary

Oba hojalygy we azyk howpsuzlygy dünýä derejesinde iň möhüm gün tertibine öwrülen häzirki dünýäde Türkiýäniň oba hojalygy önümçilik lokomotiwi, Oba hojalyk kärhanalarynyň baş müdirligi (TİGEM) geljegi strategiki ädimleri bilen ugrukdyrýar. TİGEM we Ygtybarly önüm platformasy tarapyndan bilelikde durmuşa geçirilýän "Oba hojalygy bar bolsa, durmuş bar" taslamasynyň çäginde pudagyň wekilleri we metbugat işgärleri Bursa Karacabey oba hojalygy kärhanasynda geçirilen ýörite maksatnama ýygnandylar. TİGEM-iň baş müdiri Dr. Hasan Gezginçiň ýolbaşçylygynda geçirilen iki günlük guramada; Türkiýäniň milli oba hojalygy, içerki tohum ösdürip ýetişdirmekden mallary köpeltmek, sanly oba hojalyk tehnologiýalaryndan howanyň üýtgemegine garşy göreşe çenli gözden geçirildi.

Kepillendirilen tohumlarda liderlik we guraklyga garşy strategiki çäreler

Baş müdir Dr. TİGEM-iň ýygnakda oýnan möhüm roluna ünsi çekdi. Hasan Gezginç, edaranyň esasy maksadynyň bugdaýy bazara üpjün etmek däl-de, eýsem ýokary hilli kepillendirilen tohumlary we türk daýhanlarynyň tohumçylyk isleglerini kanagatlandyrmakdygyny aýtdy. Häzirki wagtda Türkiýäniň 8,145 işgäri, 17 işjeň kärhanasy, 3,6 million azalýan ýer baýlygy we 13,3 milliard TL-den ýokary güýçli maýa bolan TİGEM hem tehnologiki özgerişlerde öňdebaryjy rol oýnaýar. Gezginç, häzirki basyşly suwaryş ulgamlary bilen jemi 1,1 million oba hojalygynyň ýerlerini girizendiklerini aýtdy; Ekin ösdürip ýetişdirmekde we oba hojalygynda gowy GlobalG.A.P. Ülňüleri içgin durmuşa geçirendiklerini aýtdy.

25 göterim paý bilen kepillendirilen tohum bazarynda öňdebaryjylygyny saklaýan edara, 2026-njy ýylda 380 müň tonna däne hasylyny gazanmagy we kepillendirilen tohum önümçiligini 233 müň tonna ýetirmegi maksat edinýär. Gezginç, tohum öndürýän ýerleriň takmynan 40 göterimini guraklyga çydamly görnüşlerden howanyň krizisine abanýan töwekgelçiliklerden saýlandyklaryny düşündirip, bellige alnan kenep görnüşi Wezir-55 bilen 25 tonna tohum öndürip, eksport ulgamyny, esasanam TRNC, Azerbaýjan we Yraga ýaýbaňlandyrjakdygyny mälim etdi. Mundan başga-da, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly Emine Erdoganyň howandarlygynda ýerine ýetirilen Seerli tohum taslamasynyň çäginde hasaba alnan 49 ata-baba tohumyndan öndürilen 1 million paket tohumyň oba hojalygyna karz bazarlary arkaly halka ýetirilendigi habar berildi.

Maldarçylykda daşary ýurt garaşlylygyny ýok etmek üçin ägirt taslamalar

TİGEM diňe bir ösümlik önümçiliginde däl, eýsem maldarçylyk pudagynda-da Türkiye genetiki baýlyklaryny goramak we ösdürmek wezipesini tutanýerli dowam etdirýär. Häzirki wagtda 70 müň mal, 304 müň goýun we 1,548 oňat arap aty bolan bu edara maldarçylyk pudagynyň tohumçylyk zerurlyklaryny kanagatlandyrmakda möhüm köpri bolup hyzmat edýär. Doktor, "Oba bolçulyk taslamasy" çäginde Ziraat Bankynyň maliýe goldawy bilen 2026-njy ýylda öndürijilere 70 müň goýun we 30 müň mal köpeldýän haýwanlaryň paýlanjakdygy barada hoş habar berdi. Hasan Gezginç içerki önümçiligi goldaýan işleriň haýallamazdan dowam etjekdigini aýtdy. Gezginç, Sultansuyu oba hojalygy kärhanasynyň içinde işleýän Bull sperm merkeziniň diňe türk içerki bazaryndaky zerurlygyň 40 göterimini kanagatlandyrýandygyny görkezip, öküz enesi kärhanasynyň kömegi bilen doňdurylan tohum importyna daşary ýurt garaşlylygynyň doly gutarandygyny aýtdy.

Gazna goldawy bolmazdan girdeji maksatlaryny ýazga alyň

Jemgyýetçilik Ykdysady Kärhanasy (SOE) statusyna eýe bolan TİGEM, ähli amal we maýa goýum çykdajylaryny, döwlet býudjetinden ýa-da Gazna goldawyny almazdan, öz girdejileri bilen maliýeleşdirýär. Maliýe durnuklylygynyň kämillik derejesini subut eden edaranyň 2025-nji ýylda girdeji garaşmagy 900 million TL diýlip yglan edildi; Geljek ýyllardaky ösüş çaklamalary hem paýlaşyldy. TİGEM-iň girdeji maksatlary 2026-njy ýylda 1,6 milliard TL, 2027-nji ýylda 1.8 milliard TL we 2029-njy ýylda 2 milliard TL hökmünde kesgitlenildi.

Baş müdir doktor Hasan Gezginç, oba hojalygynyň diňe bir ykdysady işjeňlik däl-de, eýsem möhüm milli howpsuzlyk meselesidigini hem aýdyp, strategiki garaýyşlaryny jemledi: "Tohum eýesi kim oba hojalygyna, kim oba hojalygyna eýe bolsa azyk iýýär" . Karacabeydäki maksatnama, häzirki zaman desgalary barlanan we gatnaşyjylaryň soraglaryna jogap berlen baha beriş sessiýasy bilen tamamlandy.