Oba hojalygynda we azyk önümçiliginde Bursa görüş taslamasy: Iýmit ýöriteleşdirilen OIZ we Karapynar maýa goýumlary emele gelýär

Bursa Haryt Bir Exchangeasy (BTB) soňky 13 ýylda oba hojalygy söwdasyndan başlap, halkara bazarlaryna, sanly önüm bazarlaryndan laboratoriýa infrastrukturasyna, hünär okuwyndan başlap, geografiki görkeziş hasaba alyşlaryna çenli köp sanly taslamany durmuşa geçirdi. Bu üstünliklerden başga-da, Bir Stocka uzak wagt bäri ünsli işleýän iki sany esasy makro taslamasyny tutanýerlilik bilen dowam etdirýär. Bursaň geljegini emele getirjek bu strategiki ädimleriň merkezinde; Bularyň arasynda azyk gymmaty zynjyryny bir üçegiň astynda birleşdirjek Azyk ýöriteleşdirilen guramaçylyk senagat zolagy (OSB) we şäheriň gündogarynda täze sosial-ykdysady merkez döretmegi maksat edinýän Karapynar taslamasy bar.

Taslamalaryň fonuna baha bermek bilen, Bursa Haryt Bir Exchangeasynyň Dolandyryjylar Geňeşiniň başlygy Özer Matly iki maýa goýumyň hem birden karar hökmünde däl-de, eýsem uzak möhletleýin meýilnamalaşdyryş, derňew we tehniki-ykdysady gözlegleriň önümi hökmünde ýüze çykandygyny aýtdy. Matly, iş möhletinde bir stockanyň täsirini giňeldendiklerini aýtdy we bu iki ägirt taslamanyň Bursa geljegi üçin hemişelik gymmatlyk galdyrjakdygyny aýtdy.

Iýmitiň umumy ekosistemasy: Iýmit ýöriteleşdirilen OIZ näme?

Bursa Haryt Bir Exchangeasy tarapyndan taýýarlanan Iýmit ýöriteleşdirilen OIZ, nusgawy senagat zolagy bolmak bilen çäklenmän, umumy iýmit ekosistemasyny görmek bilen döredildi. Taslamanyň çäginde; Azyk senagatynyň ähli bölekleri, çig mal önümçiliginden gaýtadan işlemek, ammardan sowuk zynjyr, gaplamakdan gözleg we tehnologiýa çenli tehnologiýalaryň hemmesi bir gurluşda birleşer. Şeýlelik bilen, öndürijiniň zähmetini we senagatçynyň çig mal zerurlygyny gönüden-göni birleşdirip, oba hojalygy önümçiligine ýokary goşmaça baha goşular.

Takmynan üç ýyl bäri pudagyň wekilleri bilen bilelikde geçirilen seljermelere we talaplara laýyklykda döredilen taslama hem maýadarlarda uly gyzyklanma döretdi. Taslamanyň ýerleşjek sebiti diňe bir şu gün däl, eýsem geljegiň hem maddy-tehniki zerurlyklaryny göz öňünde tutup saýlandy. OIZ Bursanyň gündogar okunda, güýçli oba hojalyk önümçilik howdanlaryna we bar bolan ammarlara ýakyn ýerde gurulmagy meýilleşdirilýär; Demirýol, awiakompaniýa, ýol we deňiz birikmelerine ýakynlygy bilen diňe bir Bursa däl, eýsem ýakyn geografiýa we halkara bazarlaryna hem hyzmat edip biljek strategiki merkez bolar. Maliýeleşdirmek nukdaýnazaryndan, bir exchangea bu taslama üçin esas hökmünde ýyllar boýy döreden güýçli paýdarlar gurluşyny ulanýar we indiki tapgyrlarda dürli maliýe modellerini hödürlemegi meýilleşdirýär.

Şäheriň gündogaryndaky täze ýaşaýyş we söwda sebiti: Karapynar taslamasy

Bursa Haryt Bir Exchangeasyna degişli ýerlerde amala aşyrylýan ikinji uly makro maýa goýumlary Karapynar taslamasydyr. Uzak wagt bäri işlenip düzülen bu taslama, şäheriň gündogar sebitinde söwda, jemgyýetçilik durmuşy we medeni çäreler bilelikde ýaşap boljak hünärli özüne çekiji merkez döretmegi maksat edinýär.

Prezident Özer Matly, Karapynar taslamasyna diňe gozgalmaýan emläk maýa goýumlary hökmünde garalmaly däldigini aýtdy. Taslamanyň esasy pelsepesiniň şäheriň gündogar tarapyna uzak möhletli sosial we ykdysady gymmatlyk goşmakdygyny aýdan Matly, sebitiň ösüşine itergi berjek häzirki zaman ülňülerinde ýaşaýyş we söwda sebitini gurmak üçin ähli jikme-jiklikleri içgin meýilleşdirendiklerini aýtdy.

13 ýyldan 36-dan 14-e çenli: Ykdysady we institusional özgerişleriň sanlary

Bursa Haryt Bir Exchangeasy tarapyndan soňky 13 ýylda geçirilen institusional özgerişlik ykdysady maglumatlarda gönüden-göni öz beýanyny tapdy. Özer Matly we onuň topary işe başlanda, 2013-nji ýylda takmynan 980 million TL bolan ýyllyk hasaba alyş geleşigi, 2025-nji ýyla çenli rekord ýokarlanmak bilen 70 milliard 970 million TL -e ýetdi. Bu adatdan daşary ösüş görkezijisi sebäpli BTB Türkiýedäki 117 haryt bir exchangalarynyň arasynda geleşik mukdary sanawynda 36-njy orundan 14-nji orna çykdy.

Bu amalda, oba hojalygynyň söwdasyny sanlaşdyrmak maksady bilen Türk önümi ýöriteleşdirilen bir Stockasynyň (TÜRİB) esasy paýdarlarynyň hataryna girýän bir exchangea, Marmara Önüm bazary araçylyk institutynyň (Marmara ÜPAK) esaslandyryjy hyzmatdaşlaryndan birine öwrüldi we bu edaradaky bir stockalaryň arasynda geleşik mukdary boýunça iň ýokary derejä çykdy. Oba hojalyk önümleriniň hilini üpjün etmek üçin döredilen Bursa Haryt Bir Exchangeasy Laboratoriýasy we Ammar Inc. hyzmat ulgamyny Türkiýäniň hemme ýerine ýaýratdy.

Söwda ministrligi tarapyndan goldanýan Azyk UR-GE taslamasy bilen ýerli kompaniýalary Dubaý, Rumyniýa, Bolgariýa we Japanaponiýa ýaly bazarlara çykarýan bir stocka, bu iş bilen 2026-njy ýylda "Iň gowy täze UR-GE Taslamasy" baýragyna mynasyp hasaplandy. Bilim pudagynda BTB Hamidiýe oba hojalyk hünär we tehniki Anadoly orta mekdebine howandarlyk edip, bu pudaga ökde işçi güýji berýär; Şeýle hem, Bursa Pideli Meatballs we Bursa Towel üçin geografiki görkezijileri hasaba almak arkaly şäheriň medeni mirasyny gorady. Halkara derejesinde Türkiye Europeanewropa Haryt Bir Exchangeasynyň ilkinji we ýeke-täk türk agzasy hökmünde dünýä arenasynda üstünlikli wekilçilik etmegini dowam etdirýär.