Okeanlarda temperaturanyň ýokarlanmagy 2025-nji ýylda rekord derejesine ýetdi

2025-nji ýylda häzirki zaman ölçegleri başlaly bäri okeanlarda saklanýan ýylylygyň iň ýokary derejä ýetendigi habar berildi. Bu ösüş howanyň üýtgemeginiň dünýä täsirini açýar.

Okeanlaryň möhüm roly

2008-nji ýylda kabul edilen karar bilen Birleşen Milletler Guramasy (BMG) her ýyl 8-nji iýuny "Bütindünýä ummany güni" diýip kesgitledi we bu gün ummanlaryň ýüzbe-ýüz bolýan meselelerine ünsi çekmegi maksat edinýär. Bu ýylky tema "Reimagine: Okeanlarymyz bilen, bilýän dünýämizden başga täze gatnaşyk". Okeanlar ýeriň 70 göteriminden gowragyny gurşap alýar we dünýädäki kislorodyň azyndan 50 göterimini öndürýär, şeýlelik bilen ähli janly-jandarlar üçin ýaşaýyş çeşmesini döredýär. Şeýle-de bolsa, deňiz ilaty boýunça geçirilen gözlegler 1970-nji we 2020-nji ýyllar aralygynda deňiz jandarlarynyň 56 göterim azalandygyny görkezýär. Bu pese gaçmagyň esasy sebäplerine global ýylylyk, aşa köp balyk tutmak we senagat galyndylary degişlidir. Balykçylyk we suw hojalygy, esasanam Afrika we Aziýa ýaly sebitlerde möhüm ähmiýete eýe. Bu pudak 60 milliondan gowrak adama gönüden-göni iş üpjün etse-de, 2030-njy ýyla çenli ýene 40 million adama iş mümkinçiligi döreder diýlip çaklanylýar.

Deňiz sebitlerini goramak

Okeanlary goramak üçin soňky iki ýylda möhüm ädimler ädildi. Takmynan 5 million inedördül kilometr deňiz meýdanyny goramak, Unionewropa Bileleşiginiň ýer meýdanyndan has uly meýdany üpjün etmegi aňladýar. Bu tagallalar deňizleriň biodürlüligini goramakda we durnuklylygy üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýe.

Temperaturanyň ýokarlanmagy we geljekdäki howplar

"Atmosfera ylymlarynyň ösüşi" theurnalynda çap edilen gözlegiň netijesine görä, ummanlaryň bir böleginde toplanan ýylylygyň mukdary takmynan 20 kilometre ýetdi. Gözlegler, esasanam Günorta Atlantikanyň, Demirgazyk Pacificuwaş ummanyň we Günorta ummanyň iň çalt gyzýan sebitlerdigini görkezýär.

Okeanlaryň bu ýylylygy siňdirmegi global ýylylygyň täsirini has aýdyňlaşdyrýar we howanyň üýtgemegine garşy göreşde ummanlaryň roluny möhüm nokada çykarýar. Bu ýagdaý ýakyn ýyllarda has köp gözleg we gorap saklamak tagallalaryny talap edýän ýaly.

Netijede, ummanlaryň temperaturasynyň ýokarlanmagy howanyň üýtgemeginiň näderejede möhümdigini ýene bir gezek açýar. Geljekde bu ýagdaýyň täsirini azaltmak we ummanlaryň saglygyny goramak üçin has giňişleýin çäreleriň görülmelidigi düşnüklidir.