Prezident Erdogan BMG sammiti üçin Nýu-Yorkorkda: Global diplomatik traffik başlaýar

Prezident Rejep Taýyp Erdogan, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Nýu-Yorkorkuna, 22.50 Türk Howaýollarynyň "TUR" uçaryna, Birleşen Milletler Guramasynyň 81-nji Baş Assambleýasynyň işine gatnaşmak we güýçli diplomatik hereket etmek üçin geldi.

Prezident Erdogan we ýanyndaky delegasiýa Jon F. Kennedi halkara howa menzilinde Türkiýäniň BMG-däki hemişelik wekili Ahmet Ýyldyz, Waşingtonyň ilçisi Sedat Önal, Nýu-Yorkorkuň baş konsuly Muhittin Ahmet azal we beýleki ýokary derejeli resmiler tarapyndan garşylandy.

Prezident Erdogan Nýu-Yorkorka eden saparynda aýaly Emine Erdogan, şeýle hem Adalat ministri Akin Gürlek, Maşgala we durmuş hyzmatlary ministri Mahinur Özdemir Göktaş, Daşary işler ministri Hakan Fidan, Energetika we Tebigy baýlyklar ministri Alparslan Baýraktar, Gazna we Maliýe ministri Mehmet Şeh bilen bilelikde ýoldaşlyk edýär. Söwda ministri Ömer Bolat. Mundan başga-da, milli aňtaw guramasynyň müdiri İbrahim Kalyn, Prezidentiň aragatnaşyk müdiri Prof. Dr. Burhanettin Duran, Prezidentiň baş daşary syýasat we howpsuzlyk geňeşçisi Akif Çagataý Kılyç we Türk döwletleri guramasynyň Aksakals geňeşiniň prezidenti Binali Ýyldyrym bar.

Dünýä liderleri Nýu-Yorkorkda duşuşýarlar: BMG-nyň 81-nji Baş Assambleýasy

Global diplomatiýanyň iň möhüm platformasy hasaplanýan we dünýä liderlerini birleşdirýän Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasy 22-nji sentýabrdan başlap Nýu-Yorkorkdaky BMG-nyň merkezinde öz gapylaryny açýar. 193 agza döwletiň döwlet we hökümet baştutanlaryny we daşary işler ministrlerini birleşdirýän ýokary derejeli hepde 22-28-nji sentýabr aralygynda geçiriler.

BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterresiň soňky gezek açylyş dabarasynda çykyş etjek bu taryhy ýygnakda Bangladeşiň Daşary işler ministri Halilur Rahman başlyklyk eder. Baş Assambleýada 1955-nji ýyldan bäri dowam edip gelýän däbe laýyklykda Braziliýanyň wekili açylyş çykyşlaryndan soň ilkinji bolup münbere müner. Braziliýadan dessine, kabul ediji ýurt hökmünde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň lideri salgy iberer.

Prezident Erdoganyň BMG-nyň 16-njy ýüzlenmesi we "Dünýä bäşden uludyr" doktrinasynyň taryhy

Türkiýe wekilçilik edýän sammite gatnaşan Prezident Rejep Taýyp Erdogan Baş Assambleýanyň birinji gününde 4-nji ýerde münbere çykar. Bu ýüzlenme bilen Erdogan 16-njy gezek BMG Baş Assambleýasynda çykyş eder. Premýer-ministr bolan döwründe ilkinji gezek 2005-nji ýylda geçirilen 60-njy Baş Assambleýanyň ara alyp maslahatlaşmalaryna gatnaşan Erdogan, 2007-nji ýylda 62-nji Baş Assambleýa we 2009-njy ýylda 64-nji Baş Assambleýa gatnaşyp, BMG gurluşyny hemmetaraplaýyn özgertmegiň zerurdygyny aýtdy.

2011-nji ýylda geçirilen 66-njy Baş Assambleýada Erdogan Siriýada, Liwiýada, Somalide we Palestindäki gumanitar krizislere ünsi çekdi we Azerbaýjan topraklarynyň basyp alynmagyna garşy aç-açan habar berdi. 2014-nji ýylda ilkinji gezek prezident hökmünde 69-njy Baş Assambleýanyň münberine çykan Erdogan, dünýädäki adalatsyzlyga garşy baýdak galdyran bu platformada ilkinji gezek "Dünýä bäşden uludyr" sözüni aýtdy. Erdogan şol wagtky çykyşynda BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň 5 hemişelik agzasyny dünýäni netijesiz bir gurluşa çekendigi üçin tankytlady we halkara jemgyýetçiliginiň Palestina we Siriýada adam ýitgilerine garşy dymmagyny tankytlady.

Prezident Erdogan, 15-nji iýulda dönüklik eden döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan gysga wagtyň içinde gatnaşan 71-nji Baş Assambleýada FETO howpy barada dostlukly ýurtlara duýduryş berdi. 2017-nji ýylda geçirilen 72-nji Baş Assambleýada, Siriýa serhedindäki terror koridoryna ünsi çekip, DAESH, PKK we FETO garşy göreşmek kararyna ünsi çekdi.

2018-nji ýylda geçirilen 73-nji Baş Assambleýada BMG weto hukugy bolan 5 ýurduň bähbidine hyzmat edýändigini aýdyp, dünýä wy consciencedanyna ýüz tutdy we 2019-njy ýylda geçirilen 74-nji Baş Assambleýada münberden adamzadyň tertipsiz migrasiýa krizisine biperwaýlygyny görkezýän Aýlanyň suratyny görkezdi. Pandemiýa şertleri sebäpli 2020-nji ýylda wideo konferensiýa arkaly 75-nji Baş Assambleýa gatnaşan Erdogan, soňky ýyllarda global krizislerde araçy roluny ýerine ýetirdi. Ol 2022-nji ýylda 77-nji Baş Assambleýada Russiýa-Ukraina söweşini çözmek üçin durmuşa geçirilen Gara deňiz däne koridor şertnamasy barada gürrüň berdi. 2023-nji ýylda 78-nji Baş Assambleýada terrorçylyga, Yslamofobiýa we Gündogar Ortaýer deňzine garşy göreş meselelerini çözen Erdogan halkara jemgyýetçiligini esasan Ysraýylyň 24-nji sentýabrynda, 24-nji umumy ýygnagynda, Ysraýylyň gyrgynçylygyna garşy çäre görmäge çagyrdy. Gazadaky genosid, Siriýa krizisi we Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň halkara derejesinde ykrar edilmegi.

Täze sessiýada esasy gün tertibi: Gazadaky genosidi duruzmak

Nýu-Yorkorkda geçiriljek BMG Baş Assambleýasynyň 81-nji çekişmesi şu ýyl "Ynamy dikeltmek, özgertmeleri dolandyrmak: hemmeler üçin netijeleri berýän BMG" mowzugy bilen gapylaryny açýar. Prezident Erdoganyň ilkinji gün dördünji ýerde boljak taryhy çykyşynyň merkezi Ysraýylyň Gazada eden genosidi, Palestina döwletiniň halkara derejesinde ykrar edilmegi we Tel Awiw administrasiýasyna garşy görüljek anyk ädimler bolar.

Erdoganyň global liderlere ýüzlenmesinde Gazadaky gumanitar pajygany doly açyp görkezmegine we agza döwletleri Ysraýylyň agressiýasyna garşy umumy pozisiýa eýelemäge çagyrmagyna garaşylýar. Sammitiň çäginde köp sanly döwlet we hökümet baştutany bilen ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirjek Prezident Erdogan, BMG-nyň Baş sekretarynyň 23-nji sentýabrda geçiriljek howa çäresinde möhüm çykyş eder.