Prezidentiň aklawçysy Halit Çokanyň FETO derňewi: "Günäkär däl-de, şowsuzlygy sorag edýärler".

Prezidentiň aklawçysy Halit Çokan 15-nji iýulda dönüklik synanyşygyndan soň gozgalan kazyýet işinde Fetullah Terrorçylyk Guramasynyň (FETO) agzalarynyň garaýyşlary barada gaty möhüm beýanat berdi. Kazyýet işinde Çokan "Näme üçin şowsuz bolduk?" günäkärlenýänleriň günäkär psihologiýasy däl-de, ýoýulan ideologiki körlük bilen. Soraga jogap gözleýändiklerini aýtdy.

Işe alnan akyllar bilen "kult gurluşy"

15-nji iýuldaky döwlet agdarylyşygy synanyşygyny taryhdaky beýleki harby interwensiýalardan tapawutlandyrýan esasy tapawutlara degip geçip, Çokan bu synanyşygyň aňyrsynda akyl toplan we köp ýyllap erkini ele alýan bir toparyň bardygyny aýtdy. Bu ýagdaýyň sosiologiýada "kult gurluşy" hökmünde kesgitlenendigini mälim eden Çokan, guramanyň agzalarynyň elmydama gözegçilik astynda saklanýandygyny aýtdy.

Çykan, kult gurluşlarynda gözegçiligiň "haýyr-sahawat" ýygnaklary we ähli maglumat çeşmelerini daşarky dünýäden yzygiderli aýyrmak arkaly gazanylýandygyny görkezdi we guramanyň agzalarynyň gorky we minnetdarlyk duýgulary bilen dolandyrylýandygyny aýtdy. FETO-nyň düýbünden şu modeliň esasynda döredilendigini mälim eden Çokan, "Duýgularyny, özüni alyp barşyny we ynançlaryny dolandyrýan söweşijiler arkaly şol gije konstitusiýa tertibini ýok etmäge synanyşdylar. Dini lideriň özüni" janly hakykat "hökmünde görkezen bu gurluşynda daşardakylaryň hemmesine duşman we ýok edilmeli päsgelçilik hökmünde garalýar"

Raýat ymamlarynyň ýolbaşçylygyndaky generallar

Döwlet agdarylyşygynda ýüze çykan iýerarhiki ýoýulma barada aýdanymyzda, Halit Çokan ýokary derejeli esgerleriň Akynjy bazasynda-da, Harby-deňiz güýçlerinde-de düşendigi barada göreldeli ýagdaýy düşündirdi. Çokan, Türk medaragly Güýçleriniň içindäki admirallaryň we generallaryň guramanyň içinde "mugallymlar" diýlip atlandyrylýan raýat komitetiniň agzalarynyň görkezmesi bilen hereket edendiklerini we harby iýerarhiýany düýbünden äsgermezlik edip, ýokary derejeli ýolbaşçylara hiç zat soramazdan agdarlyşyk çärelerini amala aşyrandygyny aýtdy.

Ankara Çaýýoludaky villada geçirilen gizlin agdarlyşyk ýygnaklaryna gatnaşan ýokary derejeli esgerleriň raýat ymamy Adil Öksüz -e taýýarlan meýilnamalaryny hödürländigini ýatladýan Çokan, bu meýilnamalaryň guramanyň ýolbaşçysy Fetulla Güleniň Öksüz üsti bilen amala aşyrylandygyny we dönüklik synanyşygynyň özi tarapyndan tassyklanandygyny aýtdy.

"Biliş dissonansy" we ökünmegiň ýerine inkär etmek

Çokan diňlenişikde günäkärlenýänleriň sosial psihologiýa teoriýalary bilen toba etmedik garaýyşlaryny düşündirip, Amerikaly psiholog Leon Festingeriň öňe süren "aň-düşünjäni bozmak" we "adamkärçiliksizlik" düşünjelerine salgylandy. Günäkärlenýänleriň adam öldürmek, jemgyýetçilik binalaryny bombalamak we ýurduň ogullaryny mukaddes maksat bilen şehit etmek baradaky kanuny esasda ýoýulan ynamy kabul edendiklerini aýtdy.

Kazyýet işinde ýüze çykan iň geň galdyryjy ýagdaýyň günäkärlenýänleriň goranyş strategiýasydygyny aýdyp, Çokan: "Adaty ýagdaýlarda günäkärlenýän özüni goraýar ýa-da jenaýatdan gaçmak üçin eden işini inkär edýär. Şeýle-de bolsa, bu ýagdaýlarda 'Nädip şowsuz bolduk?' Diýen sorag bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Soragy we soraglary şowsuz berýän geň bir mentalitet bar. Sebäbi olara elmydama mutlak ýeňiş gazanjakdygyna bolan ynam döräpdir. Bu ynanja ters gelýän ýagdaýa duşanlarynda haýran galýarlar. "Jeza möhleti gutaran we ýerine ýetiriş tapgyry başlanan hem bolsa, yhlasly guramaçylyk gatnaşyklary sebäpli jenaýatlaryny inkär etmeklerini dowam etdirýärler."

Prezidentiň aklawçysy Halit Çokan çykyşyny jemläp, döwletiň kapilýarlaryna aralaşyp, barlygyny saklamaga synanyşýan FETO elementleriniň hemmesine garşy göreşiň barlyşyksyz we hemme taraplaýyn dowam etmelidigini aýtdy.