Putin Hytaýa gidýär: Si Szinpin bilen möhüm duşuşyk

Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin şu gün Hytaýa barar we Hytaýyň prezidenti Si Szinpin bilen möhüm duşuşyklar geçirer. Kremliň beren beýanatyna görä, Putiniň Pekine gelmegi agşam bolar we ertesi gün Tienanmen meýdanynda resmi dabara bilen garşylanar. Bu sapar, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti Donald Trump -yň Hytaýa eden saparyna gabat gelýänligi sebäpli ünsi özüne çekýär. Sapardan soň şol gün Russiýa gaýdyp barmak meýilleşdirilýän Putiniň gysga sapary esasan ykdysady hyzmatdaşlyga we strategiki gatnaşyklara gönükdiriler. Hytaý bilen Russiýanyň arasyndaky barha artýan ýakynlyk, ýolbaşçylaryň ýygy-ýygydan duşuşmagy we strategiki mehanizmleriň işlemegi sebäpli beýle saparlar indi garaşylmadyk zat däl.

Bu sapar Putiniň Hytaýa 25-nji sapary bolar. Rus lideri soňky gezek 2025-nji ýylyň sentýabr aýynda Ikinji jahan urşy gutaranyň 80 ýyllygy mynasybetli Pekinde geçirilen harby parada gatnaşdy. Şeýle saparlar Hytaýyň ABŞ we Russiýa bilen gatnaşyklaryny deňagramly saklamak ugrundaky tagallalarynyň bir bölegi hökmünde görülýär. ABŞ-nyň prezidenti Trump 13-15-nji maý aralygynda Hytaýa resmi sapar etdi. Bu sapar ABŞ bilen Hytaýyň arasynda "konstruktiw strategiki durnuklylyk gatnaşyklary" atly täze formulanyň işlenip düzülmegine esas döretdi.

Teslanyň baş direktory Elon Musk , Apple kompaniýasynyň baş direktory Tim Kuk we Nwidiýanyň esaslandyryjysy Jensen Huang ýaly Amerikanyň belli kompaniýa wekilleri. Bu ýagdaý Hytaýyň ABŞ bilen söwda we tehnologiýa pudaklaryndaky hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmak ugrundaky tagallasy hasaplanýar.

Hytaýyň geosyýasy deňagramlylygy

Hytaý soňky ýyllarda güýçleriň geosyýasy deňagramlylygynda merkezi orny eýelemäge synanyşýar. ABŞ-nyň birtaraplaýyn syýasatlarynyň öňünde Hytaýyň dünýä arenasynda has uly rol oýnaýandygy bellärliklidir. Europeewropanyň we Demirgazyk Amerikanyň köp liderleri şu ýyl täze güýç deňagramlylygyna uýgunlaşmak üçin Hytaýa sapar edýärler. Putin şu ýyl Hytaýa sapar eden 11-nji lider bolar.

Şu hepde Hytaýa sapar etjek ýene bir möhüm at Pakistanyň premýer-ministri Şahbaz Şerif bolar. Hytaý şeýle diplomatik saparlar bilen halkara arenasynda has köp söz aýtmagy maksat edinýär.

Russiýa bilen Hytaýyň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlyk

Hytaý bilen Russiýa gatnaşyklary "hemme taraplaýyn strategiki utgaşdyrmak hyzmatdaşlygy" hökmünde kesgitleýär. Iki ýurt Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde birek-biregi goldaýan we Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly köptaraplaýyn platformalarda hyzmatdaşlygy dowam etdirýän syýasatlara eýerýär.

Russiýanyň Hytaý bilen gatnaşyklary esasanam energiýa pudagynda möhüm ähmiýete eýe. Ukrainadaky söweş we Eýrandaky krizisler Russiýany Hytaý üçin has gymmatly hyzmatdaş edýär. Iki ýurduň arasyndaky söwda mukdary 2023-nji we 2024-nji ýyllarda 240 milliard dollardan geçip, rekord derejä ýetdi.

Putiniň sapary we onuň dünýädäki pikirleri

Putiniň Hytaýa eden sapary ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky "konstruktiw strategiki durnuklylyk gatnaşyklary" we Hytaý bilen Russiýanyň arasyndaky "giňişleýin strategiki utgaşdyrmak hyzmatdaşlygy" nukdaýnazaryndan nämäni aňladýandygyny görkezer. Kremliň daşary syýasat geňeşçisi uriuriý Uşakow saparyň dowamynda takmynan 40 hyzmatdaşlyk resminamasyna gol çekilmegine garaşylýandygyny mälim etdi.

Kremliň metbugat sekretary Dmitriý Peskow bu saparyň ykdysadyýet, söwda, medeniýet we bilim ýaly köp sanly meseläni öz içine aljakdygyny aýtdy. Peskow Russiýanyň gelýän wekiliýetiň göwrümi barada "hiç kim bilen bäsleşmeýändigini" nygtaýan bolsa-da, Putiniň saparyna taýýarlyk işleriniň fewral aýynda başlandygyny aýtdy.

Geljekde bolup biljek ösüşler

Putiniň Hytaýa sapary iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň has çuňlaşmagyna ýol açyp biler. Şol aýda ABŞ we Russiýanyň liderlerini kabul edýän Hytaý, global güýç balansynda Hytaýyň ähmiýetini ýokarlandyrýar. Geljek döwürde Hytaýyň bu strategiki pozisiýasyny has-da berkitmegine we halkara arenasynda has köp söz açmagyna garaşylýar.