Russiýa-Ukraina söweşiniň gizlin ýeňijisi: Demirgazyk Koreýanyň milliard dollarlyk ykdysady böküşi

Russiýa bilen Ukrainanyň arasynda dowam edýän yzygiderli söweş global geosyýasy deňagramlylygy sarsdyran hem bolsa, Demirgazyk Koreýa bu krizisden iň uly maliýe we syýasy girdeji gazanan üçünji ýurt boldy. Moskwanyň administrasiýasyna ummasyz ok-däri we ýarag iberen we diňe bir ukrain frontuna goşun ibermän Phenýan bu howply hyzmatdaşlykdan milliardlarça dollar girdeji gazandy. Bu gyzgyn pul akymynyň netijesinde Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Un ikisi hem öz dolandyryjy re regimeimini güýçlendirdi we ýurtda artykmaç elitanyň çalt baýlaşmagyny üpjün etdi. Kosmosdan alnan hemra suratlary bu duýdansyz we haýran galdyryjy ykdysady üýtgeşmäniň iň anyk subutnamasyny berýär.

Phenýan gije garaňkylykdan ýagtylyga geçýär

Demirgazyk Koreýanyň ýyllar boýy düşürilen hemra suratlary seljerilende, tutuş ýurt garaňkylyga düşen mahaly diňe birnäçe ownuk nokatlaryň yşyklandyrylandygy göründi. Hroniki elektrik togunyň kesilmegi we infrastrukturanyň ýetmezçiligi sebäpli tutuş şäher garaňkylykda galýan ýurtda düýpgöter özgerişlik bolup geçdi. 2020-nji ýylyň aprel aýyndan bäri alty ýyllyk döwürde paýtagt Phenýanyň merkezinde gijelerine ýalpyldawuk ýerleriň göwrümi üç esse artdy.

Demirgazyk Koreýada ýerleşýän habarlar we derňew portaly NK News tarapyndan geçirilen seljermelere görä, bu re regimeimiň propaganda üstünliklerini we güýjüni görkezmek üçin paýtagtyň merkezindäki täze köçelere we häzirki zaman ýaşaýyş jaý taslamalaryna çäkli elektrik çeşmelerini geçirýändigini görkezýär.

Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Un 2021-nji ýylda geçirilen partiýa gurultaýynda paýtagtda 50 müň täze ýaşaýyş jaýyny gurmagy wada berdi. Bu wada laýyklykda gurluşyk işleri tizleşdirildi. Mysal üçin, täze döredilen Hwasong mähellesinde Demirgazyk Koreýanyň Hwasong kontinentara ballistik raketalarynyň siluetlerine meňzeýän 40 gatly iki sany uly ýaşaýyş jaýy ýokarlandy.

Häzirki zaman gök binalary we Günbatar lýuks sarp ediş önümleri

Paýtagt Phenýanda beýgelýän binalar ýurtda gülläp ösmegiň ýeke-täk görkezijisi däl. Uzak ýyl bäri sebiti ýakyndan yzarlaýan synçylar we diplomatlar şäheriň indi has döwrebap we janly keşbe eýe bolandygyny aýdýarlar. Hytaýdan getirilen elektrik awtoulaglary köçelerde peýda bolsa-da, adamlar gündelik durmuşynda töleg tölemek ýa-da taksi çagyrmak üçin QR kodlary bolan ykjam programmalary ulanýarlar. Söwda merkezlerinde günbatar kaşaň moda markalary we import edilýän kosmetika önümleri hasaplaýjylary bezär.

Bu ykdysady kömegiň çäginde re theim paýtagtda ýurduň iň uly lukmançylyk merkezini we Nýu-Yorkorkuň meşhur Merkezi seýilgähiniň ululygyndaky teplisany açdy. Syýahatçylyk maýa goýumlaryny çaltlaşdyran Kim Çen Un, 2025 myhmany kabul edip, ýurduň gündogar kenarýakasynda ýerleşýän 5 kilometr uzynlygyndaky Wonsan-Kalma plýa beach desgasyny 2025-nji ýylyň iýun aýynda resmi taýdan açdy. Dünýä belli Amerikan gazetleri The Wall Street Journal Demirgazyk Koreýany iýun aýynda çap edilen giňişleýin derňewinde "dünýäde iň garaşylmadyk ykdysady üstünlik hekaýasy" hökmünde häsiýetlendirdi.

Uruş söwdasyndan milliardlarça dollar girdeji

Demirgazyk Koreýanyň bu geň galdyryjy ykdysady böküşiniň iň uly gany, Russiýa-Ukraina söweşinde Moskwa berlen harby goldaw bilen düşündirilýär. Düýbi Günorta Koreýada ýerleşýän Milli Howpsuzlyk Strategiýasy Instituty (INSS) tarapyndan mart aýynda neşir edilen hasabata görä, Demirgazyk Koreýa rus goşunyna, ballistik raketalara we fronta iberen esgerleriniň öwezine Moskwadan 7,7 milliard dollar bilen 14,4 milliard dollar aralygynda girdeji gazandy.

Halkara maliýe guramasy Bloomberg Ykdysadyýet soňky hasabatynda Demirgazyk Koreýanyň 2022-nji we 2025-nji ýyllar aralygynda Russiýa beren harby goldawyndan 14 milliard dollardan gowrak girdeji gazandyklaryny çaklaýar. Bu ägirt uly pul akymy we tehnologiýa geçirilmegi halkara sanksiýalary bilen dünýäden izolirlenen Demirgazyk Koreýany külünden ykdysady taýdan ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi.